રાજધાની દિલ્હી સહિત દેશના ઘણા ભાગોમાં છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં વરસાદ પડ્યો છે. આ પછી, અટકળો ચાલી રહી છે કે દેશભરમાં ચોમાસું ટૂંક સમયમાં શરૂ થશે. જાકે, વાસ્તવિકતા સંપૂર્ણપણે અલગ છે. આ વર્ષે, ચોમાસું તેના સામાન્ય સમય કરતા મોડું થયું છે અને હજુ સુધી કેરળ પહોંચ્યું નથી. આ વર્ષે, સમગ્ર દેશમાં મે મહિનામાં તીવ્ર ગરમીનો અનુભવ થયો હતો. આનાથી ઉત્તર ભારતમાં ગરમીનો ગુંબજ બન્યો, અને પૃથ્વીની સપાટી પરથી પાણીની વરાળ વધી. પરિણામે વાદળો વરસાદ પડી રહ્યા છે. આનાથી ગરમીથી રાહત મળી છે, પરંતુ તે ચોમાસાનો વરસાદ નથી.
જ્યારે પશ્ચિમી પવનો, અરબી સમુદ્રમાંથી ભેજ લઈને, ભારતીય ભૂમિ પર પહોંચે છે, ત્યારે તે સમગ્ર દેશમાં વરસાદ લાવે છે. આ ચક્ર લગભગ ચાર મહિના સુધી ચાલે છે. આને ચોમાસું કહેવામાં આવે છે અને કેરળમાં શરૂ થાય છે. કેરળ પહોંચ્યાના એક મહિના પછી, ચોમાસું સમગ્ર દેશમાં ફેલાય છે, જેનાથી દરેક જગ્યાએ ભારે વરસાદ પડે છે.
આઇએમડી ચોમાસાના આગમનની ઘોષણા ત્યારે જ કરે છે જ્યારે ત્રણ શરતો એકસાથે પૂર્ણ થાય છે. આ માટે કેરળના ઓછામાં ઓછા ૬૦% હવામાન મથકો પર સતત વરસાદ, અરબી સમુદ્ર પર ચોક્કસ ગતિએ ફૂંકાતા પશ્ચિમી પવનો અને પૂરતા વાદળછાયાની જરૂર પડે છે. હાલમાં, કેરળ વરસાદ અને પૂરતા વાદળછાયાનો અનુભવ કરી રહ્યું છે, પરંતુ પશ્ચિમી પવનોની ગતિ ખૂબ જ ધીમી છે. આ કારણોસર, હવામાન વિભાગે હજુ સુધી દેશમાં ચોમાસાના આગમનની સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી.
હવામાન વિભાગે પોતાના પહેલા અપડેટમાં કહ્યું હતું કે ચોમાસું ૨૬ મે સુધીમાં કેરળ પહોંચશે, પરંતુ બાદમાં આ તારીખ ૨૮ મે અને પછી ૧ જૂન સુધી લંબાવી દેવામાં આવી. હવે,આઇએમડી કહે છે કે ૩ જૂન પહેલાં ચોમાસાના આગમનની કોઈ શક્યતા નથી. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે તેમાં વધુ વિલંબ થઈ શકે છે. જા ચોમાસું ૮ જૂન સુધીમાં કેરળ પહોંચે છે, તો તેને વિલંબિત માનવામાં આવતું નથી. આ પછી, દેશના અન્ય ભાગોમાં સતત વરસાદ શરૂ થાય છે, અને જુલાઈના પહેલા અઠવાડિયા સુધીમાં, ચોમાસું સમગ્ર દેશને આવરી લે છે.
બંગાળની ખાડીમાં ચક્રવાતને કારણે દેશના પૂર્વ ભાગોમાં વરસાદ પડ્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાન સહિત અનેક રાજ્યોમાં પણ તેજ પવન ફૂંકાઈ રહ્યા છે. જા કે, આ ચક્રવાત પશ્ચિમી પવનોને વધુ નબળો પાડી રહ્યું છે. ચોમાસું મોડું થઈ રહ્યું છે, અને અલ નીનોનો ખતરો પણ વધી રહ્યો છે.આઇએમડીએ અગાઉ આ વર્ષે ૯૨% વરસાદની આગાહી કરી હતી, જે સામાન્ય કરતા ૮% ઓછો છે. જા કે, હવામાન વિભાગે હવે જણાવ્યું છે કે માત્ર ૯૦% વરસાદની અપેક્ષા છે. ૧ જૂનથી પશ્ચિમી પવનો વધુ તીવ્ર બનવાની ધારણા છે. જા આવું થાય, તો આગામી બે થી ત્રણ દિવસમાં ચોમાસું કેરળ પહોંચી શકે છે.
અમેરિકાથી લઈને ભારત સુધીના ઘણા હવામાનશા†ીઓ અને એજન્સીઓએ દાવો કર્યો છે કે આ વર્ષે અલ નીનો ઘટના થવાની સંભાવના વધારે છે. અલ નીનોની અસરો સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ થી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ દરમિયાન દેખાશે. અલ નીનો એ એવી સ્થિતિ છે જ્યારે પ્રશાંત મહાસાગરના પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય છે. આ સ્થિતિમાં, ભારતમાં ખાસ કરીને ઓગસ્ટ, સપ્ટેમ્બર અને નવેમ્બર મહિનામાં ઓછો વરસાદ પડે છે. શિયાળાનો વરસાદ (માવથા) પણ થતો નથી. દેશની વસ્તીનો મોટો ભાગ ખેતીમાં રોકાયેલો છે, અને ભારતમાં ૫૦% થી વધુ ખેડૂતો ચોમાસાના વરસાદ પર આધાર રાખે છે. આવી સ્થિતિમાં, ચોમાસામાં વિલંબ અને અલ નીનોની રચના માટે સતત મજબૂત બનતી પરિસ્થિતિઓ ચિંતાનો વિષય છે.
દરમિયાન રાજસ્થાનમાં લોકોને ભીષણ ગરમીથી રાહત મળી છે. આ રાહત આગામી દિવસોમાં પણ ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે. હવામાન વિભાગે રાજસ્થાન માટે સારા સમાચાર આપ્યા છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી ચારથી પાંચ દિવસ સુધી ભારે પવન સાથે વરસાદની આગાહી છે. આગામી દિવસોમાં રાજસ્થાનના ઘણા વિસ્તારોમાં કરા અને વીજળી પડવાની ચેતવણી પણ જારી કરવામાં આવી છે. હવામાન વિભાગે લોકોને બિનજરૂરી રીતે ઘરની બહાર ન નીકળવાની અપીલ કરી છે.
વાસ્તવમાં, ભારતીય હવામાન વિભાગે શનિવારે અહેવાલ આપ્યો હતો કે પશ્ચિમી વિક્ષેપના પ્રભાવને કારણે, આગામી કેટલાક દિવસો સુધી રાજસ્થાનના કેટલાક ભાગોમાં વાવાઝોડા, ધૂળના તોફાન અને વરસાદ ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં રાજ્યના ઘણા ભાગોમાં ભારે વાવાઝોડા અને વરસાદ પડ્યો હતો. ધોળપુર જિલ્લાના બારીમાં સૌથી વધુ ૫૮ મીમી વરસાદ નોંધાયો હતો.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આગામી ચારથી પાંચ દિવસ સુધી રાજ્યના કેટલાક ભાગોમાં આ હવામાન પ્રવૃત્તિ ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, હાલની પરિસ્થિતિઓને કારણે, મોટાભાગના વિસ્તારોમાં મહત્તમ તાપમાન ૪૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રહેવાની ધારણા છે, જે ચાલુ ગરમીના મોજાથી રાહત આપશે.
છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં ઝારખંડમાં વીજળી પડવાથી ઓછામાં ઓછા પાંચ લોકોના મોત થયા છે. મૃતકોમાં એક છોકરી અને બે મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ઘટનાઓ રાજ્યના ચાર અલગ અલગ જિલ્લાઓમાં બની છે. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, શુક્રવારે ગઢવા જિલ્લામાં બે લોકોનું મોત થયું હતું, જ્યારે રાંચી, ધનબાદ અને બોકારોમાં એક-એક વ્યક્તીનું મોત થયું હતું. અહેવાલો અનુસાર, વરસાદની ઋતુને કારણે રાજ્યમાં મહત્તમ તાપમાનમાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ આગામી દિવસોમાં તે વધવાની ધારણા છે.
રાંચી જિલ્લાના ઇટકી પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના કુલી ગામમાં, ૧૨ વર્ષની આશ્રિતા તેના માતાપિતા સાથે કેરીના ઝાડ પરથી કેરી તોડી રહી હતી ત્યારે વીજળી પડવાથી તેનું મૃત્યુ થયું. આ અકસ્માતમાં તેના માતાપિતા ઘાયલ થયા હતા અને તેમને સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. ગઢવાના કાંડી પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના ગરખુર્દ ગામમાં વીજળી પડવાથી ૪૫ વર્ષીય મહિલાનું મોત થયું હતું. બંજુંઘા ગામમાં ૩૨ વર્ષીય પુરુષનું મોત થયું હતું. ધનબાદના રાજગંજ પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના ચુંગી ગામમાં ૪૪ વર્ષીય મહિલાનું વીજળી પડવાથી મોત થયું હતું. બોકારોના પિંડરાજારા પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના બાબુડીહ ગામમાં ૨૧ વર્ષીય યુવક પર વીજળી પડી.ઝારખંડમાં હવામાનમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જાવા મળ્યો છે, જેમાં ભારે વરસાદ અને વીજળી પડી છે. શુક્રવારથી શરૂ થયેલો વરસાદ સવાર સુધી ચાલુ રહ્યો, જેના કારણે રાજ્યના મહત્તમ તાપમાનમાં ઘટાડો થયો.
રાજધાની દિલ્હી સહિત દેશના ઘણા ભાગોમાં છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં વરસાદ પડ્યો છે. આ પછી, અટકળો ચાલી રહી છે કે દેશભરમાં ચોમાસું ટૂંક સમયમાં શરૂ થશે. જાકે, વાસ્તવિકતા સંપૂર્ણપણે અલગ છે. આ વર્ષે, ચોમાસું તેના સામાન્ય સમય કરતા મોડું થયું છે અને હજુ સુધી કેરળ પહોંચ્યું નથી. આ વર્ષે, સમગ્ર દેશમાં મે મહિનામાં તીવ્ર ગરમીનો અનુભવ થયો હતો. આનાથી ઉત્તર ભારતમાં ગરમીનો ગુંબજ બન્યો, અને પૃથ્વીની સપાટી પરથી પાણીની વરાળ વધી. પરિણામે વાદળો વરસાદ પડી રહ્યા છે. આનાથી ગરમીથી રાહત મળી છે, પરંતુ તે ચોમાસાનો વરસાદ નથી.
જ્યારે પશ્ચિમી પવનો, અરબી સમુદ્રમાંથી ભેજ લઈને, ભારતીય ભૂમિ પર પહોંચે છે, ત્યારે તે સમગ્ર દેશમાં વરસાદ લાવે છે. આ ચક્ર લગભગ ચાર મહિના સુધી ચાલે છે. આને ચોમાસું કહેવામાં આવે છે અને કેરળમાં શરૂ થાય છે. કેરળ પહોંચ્યાના એક મહિના પછી, ચોમાસું સમગ્ર દેશમાં ફેલાય છે, જેનાથી દરેક જગ્યાએ ભારે વરસાદ પડે છે.
આઇએમડી ચોમાસાના આગમનની ઘોષણા ત્યારે જ કરે છે જ્યારે ત્રણ શરતો એકસાથે પૂર્ણ થાય છે. આ માટે કેરળના ઓછામાં ઓછા ૬૦% હવામાન મથકો પર સતત વરસાદ, અરબી સમુદ્ર પર ચોક્કસ ગતિએ ફૂંકાતા પશ્ચિમી પવનો અને પૂરતા વાદળછાયાની જરૂર પડે છે. હાલમાં, કેરળ વરસાદ અને પૂરતા વાદળછાયાનો અનુભવ કરી રહ્યું છે, પરંતુ પશ્ચિમી પવનોની ગતિ ખૂબ જ ધીમી છે. આ કારણોસર, હવામાન વિભાગે હજુ સુધી દેશમાં ચોમાસાના આગમનની સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી.
હવામાન વિભાગે પોતાના પહેલા અપડેટમાં કહ્યું હતું કે ચોમાસું ૨૬ મે સુધીમાં કેરળ પહોંચશે, પરંતુ બાદમાં આ તારીખ ૨૮ મે અને પછી ૧ જૂન સુધી લંબાવી દેવામાં આવી. હવે,આઇએમડી કહે છે કે ૩ જૂન પહેલાં ચોમાસાના આગમનની કોઈ શક્યતા નથી. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે તેમાં વધુ વિલંબ થઈ શકે છે. જા ચોમાસું ૮ જૂન સુધીમાં કેરળ પહોંચે છે, તો તેને વિલંબિત માનવામાં આવતું નથી. આ પછી, દેશના અન્ય ભાગોમાં સતત વરસાદ શરૂ થાય છે, અને જુલાઈના પહેલા અઠવાડિયા સુધીમાં, ચોમાસું સમગ્ર દેશને આવરી લે છે.
બંગાળની ખાડીમાં ચક્રવાતને કારણે દેશના પૂર્વ ભાગોમાં વરસાદ પડ્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાન સહિત અનેક રાજ્યોમાં પણ તેજ પવન ફૂંકાઈ રહ્યા છે. જા કે, આ ચક્રવાત પશ્ચિમી પવનોને વધુ નબળો પાડી રહ્યું છે. ચોમાસું મોડું થઈ રહ્યું છે, અને અલ નીનોનો ખતરો પણ વધી રહ્યો છે.આઇએમડીએ અગાઉ આ વર્ષે ૯૨% વરસાદની આગાહી કરી હતી, જે સામાન્ય કરતા ૮% ઓછો છે. જા કે, હવામાન વિભાગે હવે જણાવ્યું છે કે માત્ર ૯૦% વરસાદની અપેક્ષા છે. ૧ જૂનથી પશ્ચિમી પવનો વધુ તીવ્ર બનવાની ધારણા છે. જા આવું થાય, તો આગામી બે થી ત્રણ દિવસમાં ચોમાસું કેરળ પહોંચી શકે છે.
અમેરિકાથી લઈને ભારત સુધીના ઘણા હવામાનશાસ્ત્રીઓ અને એજન્સીઓએ દાવો કર્યો છે કે આ વર્ષે અલ નીનો ઘટના થવાની સંભાવના વધારે છે. અલ નીનોની અસરો સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ થી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ દરમિયાન દેખાશે. અલ નીનો એ એવી સ્થિતિ છે જ્યારે પ્રશાંત મહાસાગરના પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય છે. આ સ્થિતિમાં, ભારતમાં ખાસ કરીને ઓગસ્ટ, સપ્ટેમ્બર અને નવેમ્બર મહિનામાં ઓછો વરસાદ પડે છે. શિયાળાનો વરસાદ (માવથા) પણ થતો નથી. દેશની વસ્તીનો મોટો ભાગ ખેતીમાં રોકાયેલો છે, અને ભારતમાં ૫૦% થી વધુ ખેડૂતો ચોમાસાના વરસાદ પર આધાર રાખે છે. આવી સ્થિતિમાં, ચોમાસામાં વિલંબ અને અલ નીનોની રચના માટે સતત મજબૂત બનતી પરિસ્થિતિઓ ચિંતાનો વિષય છે.
દરમિયાન રાજસ્થાનમાં લોકોને ભીષણ ગરમીથી રાહત મળી છે. આ રાહત આગામી દિવસોમાં પણ ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે. હવામાન વિભાગે રાજસ્થાન માટે સારા સમાચાર આપ્યા છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી ચારથી પાંચ દિવસ સુધી ભારે પવન સાથે વરસાદની આગાહી છે. આગામી દિવસોમાં રાજસ્થાનના ઘણા વિસ્તારોમાં કરા અને વીજળી પડવાની ચેતવણી પણ જારી કરવામાં આવી છે. હવામાન વિભાગે લોકોને બિનજરૂરી રીતે ઘરની બહાર ન નીકળવાની અપીલ કરી છે.
વાસ્તવમાં, ભારતીય હવામાન વિભાગે શનિવારે અહેવાલ આપ્યો હતો કે પશ્ચિમી વિક્ષેપના પ્રભાવને કારણે, આગામી કેટલાક દિવસો સુધી રાજસ્થાનના કેટલાક ભાગોમાં વાવાઝોડા, ધૂળના તોફાન અને વરસાદ ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં રાજ્યના ઘણા ભાગોમાં ભારે વાવાઝોડા અને વરસાદ પડ્યો હતો. ધોળપુર જિલ્લાના બારીમાં સૌથી વધુ ૫૮ મીમી વરસાદ નોંધાયો હતો.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આગામી ચારથી પાંચ દિવસ સુધી રાજ્યના કેટલાક ભાગોમાં આ હવામાન પ્રવૃત્તિ ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, હાલની પરિસ્થિતિઓને કારણે, મોટાભાગના વિસ્તારોમાં મહત્તમ તાપમાન ૪૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રહેવાની ધારણા છે, જે ચાલુ ગરમીના મોજાથી રાહત આપશે.
છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં ઝારખંડમાં વીજળી પડવાથી ઓછામાં ઓછા પાંચ લોકોના મોત થયા છે. મૃતકોમાં એક છોકરી અને બે મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ઘટનાઓ રાજ્યના ચાર અલગ અલગ જિલ્લાઓમાં બની છે. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, શુક્રવારે ગઢવા જિલ્લામાં બે લોકોનું મોત થયું હતું, જ્યારે રાંચી, ધનબાદ અને બોકારોમાં એક-એક વ્યક્તીનું મોત થયું હતું. અહેવાલો અનુસાર, વરસાદની ઋતુને કારણે રાજ્યમાં મહત્તમ તાપમાનમાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ આગામી દિવસોમાં તે વધવાની ધારણા છે.
રાંચી જિલ્લાના ઇટકી પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના કુલી ગામમાં, ૧૨ વર્ષની આશ્રિતા તેના માતાપિતા સાથે કેરીના ઝાડ પરથી કેરી તોડી રહી હતી ત્યારે વીજળી પડવાથી તેનું મૃત્યુ થયું. આ અકસ્માતમાં તેના માતાપિતા ઘાયલ થયા હતા અને તેમને સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. ગઢવાના કાંડી પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના ગરખુર્દ ગામમાં વીજળી પડવાથી ૪૫ વર્ષીય મહિલાનું મોત થયું હતું. બંજુંઘા ગામમાં ૩૨ વર્ષીય પુરુષનું મોત થયું હતું. ધનબાદના રાજગંજ પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના ચુંગી ગામમાં ૪૪ વર્ષીય મહિલાનું વીજળી પડવાથી મોત થયું હતું. બોકારોના પિંડરાજારા પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર હેઠળના બાબુડીહ ગામમાં ૨૧ વર્ષીય યુવક પર વીજળી પડી.
ઝારખંડમાં હવામાનમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જાવા મળ્યો છે, જેમાં ભારે વરસાદ અને વીજળી પડી છે. શુક્રવારથી શરૂ થયેલો વરસાદ સવાર સુધી ચાલુ રહ્યો, જેના કારણે રાજ્યના મહત્તમ તાપમાનમાં ઘટાડો થયો.