ઉત્તર ભારતમાંથી ચોમાસું વિદાય લઈ ચૂક્્યું છે, પરંતુ ઓક્ટોબરમાં ગરમી ઠંડીનું સ્થાન લઈ રહી છે. દિલ્હી-એનસીઆર, રાજસ્થાન, હરિયાણા, પંજાબ, પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશ સહિત ઘણા રાજ્યોમાં તાપમાન ૩૫ ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું છે. ઓછા વરસાદને કારણે આ રાજ્યો પહેલાથી જ દુષ્કાળનો સામનો કરી રહ્યા છે, અને શિયાળાના અભાવે હવે લોકોની મુશ્કેલીઓ વધારી દીધી છે. ઘણા શહેરોમાં તાપમાન સામાન્ય કરતા ૨ થી ૪ ડિગ્રી વધારે છે. હવામાન વિભાગ અનુસાર, આ ઘટનાને વૈજ્ઞાનિક રીતે “ઓક્ટોબર ગરમી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેના કારણે ઠંડા દિવસોમાં પણ ગરમી વધુ તીવ્ર બને છે.
વાસ્તવમાં, હવામાન વિભાગ અનુસાર, ઓક્ટોબરમાં આવું પહેલીવાર બન્યું નથી. ભૂતકાળમાં ઓક્ટોબર મહિનો ગરમ રહ્યો છે. હવામાનશા†ની દ્રષ્ટિએ, તે દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસાના વિદાય અને શિયાળાના આગમન વચ્ચેનો સંક્રમણકાળ માનવામાં આવે છે. જ્યારે ચોમાસું પીછેહઠ કરે છે, ત્યારે શિયાળાના અભાવને કારણે તાપમાનમાં વધારો થતો રહે છે. હવામાં ભેજ એક અનોખી આબોહવા બનાવે છે, જેમાં તાપમાન ૩૫ થી ૪૦ ડિગ્રી સેÂલ્સયસ વચ્ચે રહે છે. પરિણામે, ઓક્ટોબરના શરૂઆતના મહિનામાં ગરમી ખાસ કરીને સ્પષ્ટ થાય છે. આ વખતે પણ આ પેટર્ન જાવા મળી રહી છે, જેના કારણે ગરમી વધી રહી છે.
આ વર્ષે, અલ નીનોને કારણે ચોમાસું નબળું રહ્યું છે, જે એક ઘટના છે જે પહેલાથી જ દેખાઈ રહી છે કારણ કે તેણે હિંદ મહાસાગરમાં હવામાન ચક્રને અસર કરી છે. ગ્લોબલ વો‹મગને કારણે, દર મહિને તાપમાન હવે સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ છે, જેની સીધી અસર ઓક્ટોબર મહિનામાં સ્પષ્ટ થાય છે. પવનની ગતિ ક્યારેક સંપૂર્ણપણે ધીમી પડી જાય છે, અને ક્્યારેક બંધ પણ થઈ જાય છે. જારદાર પવનના અભાવને કારણે, હવામાનમાં ગરમી અને ભેજ એક જગ્યાએ એકઠા થાય છે, જેના કારણે પરસેવો ઝડપથી દેખાય છે અને સૂકો થતો નથી. પરિણામે, ૩૦ થી ૩૫ ડિગ્રી તાપમાન પણ ૪૦ ડિગ્રી જેવું અનુભવી શકે છે. આ વખતે પણ આવી જ સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે, જેના કારણે ઓક્ટોબર મહિનામાં પણ લોકોને તકલીફ પડી રહી છે.
રાજસ્થાનમાં બદલાતા હવામાન સૌથી વધુ જાવા મળી રહ્યું છે. રાજસ્થાનમાં તાપમાન ૩૫ થી ૩૯ ડિગ્રી વચ્ચે રહી રહ્યું છે, જ્યારે દિલ્હી-એનસીઆરમાં તાપમાન ૩૭ ડિગ્રી સુધી પહોંચી રહ્યું છે. આકાશ સંપૂર્ણપણે સ્વચ્છ છે અને દિવસ દરમિયાન પવન ફૂંકાતા નથી, જેના કારણે દિવસ દરમિયાન ગરમીમાં વધારો થાય છે. ગંગાનગર અને બિકાનેર જિલ્લાઓ રાજસ્થાનમાં સૌથી ગરમ છે, જ્યાં તાપમાન ૩૮ થી ૩૯ ડિગ્રી વચ્ચે છે.
આ વર્ષે રાજસ્થાનના ૧૮ જિલ્લાઓમાં સરેરાશ કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછો વરસાદ પડ્યો છે, જેના કારણે આ જિલ્લાઓમાં સ્પષ્ટ દુષ્કાળ પડ્યો છે. વધુમાં, સતત ગરમી સમસ્યાઓમાં વધારો કરી રહી છે.દિલ્હી-એનસીઆરમાં ગરમીનું મોજું વધુ એક અઠવાડિયા સુધી ચાલુ રહેવાની ધારણા છે. ૩ થી ૫ ઓક્ટોબર દરમિયાન, દિલ્હીનું મહત્તમ તાપમાન ૩૪ થી ૩૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ વચ્ચે નોંધાયું હતું. દિલ્હીને અડીને આવેલા હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ આવી જ હવામાન પરિસ્થિતિઓમાં અપેક્ષા છે. હવામાન વિભાગનું કહેવું છે કે દિલ્હીમાં હવામાન એક કે બે દિવસ સુધી સમાન રહેશે, પરંતુ ઓક્ટોબરના મધ્ય સુધીમાં ગરમીની અસરો ઓછી થવા લાગી શકે છે.
ઓક્ટોબરની તીવ્ર ગરમી વચ્ચે, લોકોનો પ્રાથમિક પ્રશ્ન એ છે કે આખરે તેમને ગરમીમાંથી ક્્યારે રાહત મળશે. ભારતીય હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૫ ઓક્ટોબર પછી થોડી રાહત શરૂ થઈ શકે છે, કારણ કે આ સમય દરમિયાન પશ્ચિમી વિક્ષેપ પર્વતીય પ્રદેશોને પણ અસર કરી શકે છે. ઉત્તરપશ્ચિમ તરફથી આવતા ઠંડા, સૂકા પવનો ગરમીને હળવી કરવાનું શરૂ કરશે. આ હવામાંથી ભેજ દૂર કરશે, જેના કારણે તાપમાનમાં ઘટાડો થશે અને ગરમી ઓછી થશે.