દુનિયાનું સૌથી જૂનું ડૂબી ગયેલું જહાજ તુર્કીના દરિયા કિનારેથી મળી આવ્યું છે. પુરાતત્વવિદૃોએ તેની ઉંમર ૪,૪૦૦ થી ૪,૭૦૦ વર્ષ પહેલાં હોવાનો અંદાદજ લગાવ્યો છે, જ્યારે ગ્રેટ પિરામિડ બનાવવામાં આવી રહૃાા હતા. સૌથી આશ્ર્ચર્યજનક બાબત એ છે કે વહાણનો લાકડાનો ઢાળ સાચવવામાં આવ્યો ન હતો, પરંતુ તેમાં રહેલા માટીકામ સમુદ્રના તળિયે મળી આવ્યા હતા, અને આશ્ર્ચર્યજનક રીતે, કેટલાક જહાજોમાં હજુ પણ સામગ્રીના નિશાન છે. જે પુરાતત્વવિદાએ જહાજ શોધ્યું હતું તેઓ કહે છે કે તે આશરે ૧૦ મીટર લાંબુ હતું અને ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં માલ વહન કરતું વેપારી જહાજ હતું.
સમુદ્ર દ્વારા મુસાફરી કરવી ખતરનાક હતી, ખાસ કરીને કેકોવા ટાપુની આસપાસ, જ્યાં જોરદાર મોજા અને પવનોએ ઘણા જહાજોને ડૂબાડી દૃીધા છે. આ વિસ્તારમાં સેંકડો જહાજ ભંગાર છે, અને ભૂમધ્ય પુરાતત્વીય સંગઠન તેમને શોધવા અને સંશોધન કરવામાં નિષ્ણાત છે. આ ડૂબી ગયેલું જહાજ અને તેનો માલ પ્રાચીન વિશ્ર્વમાં વેપારમાં પણ આંતરષ્ટિ પ્રદૃાન કરી રહૃાું છે. પુરાતત્વવિદૃો માને છે કે જહાજ ભૂમધ્ય સમુદ્રના પૂર્વ કિનારાની નજીક ક્યાંક તેની મુસાફરી શ કરી હતી. તેઓ માને છે કે તે પ્રાચીન શહેર ટ્રોય અથવા ક્રેટમાં રહેતા મિનોઅન લોકો માટે માલ લઈ જતું હતું.
જહાજનો ભંગાર તુર્કીના અંતાલ્યામાં કેકોવા ટાપુના કિનારે આવેલો છે. તેની સામગ્રી પાણીની અંદૃરના ઢોળાવ પર, મોજાઓથી માત્ર ૩૦ મીટર નીચે પથરાયેલી છે. ત્રણ મોટા પથ્થરના લંગર અને ૩૦ થી વધુ માટીકામના વાસણો (જેને એમ્ફોરા કહેવાય છે) ત્યાં મળી આવ્યા હતા. પુરાતત્વવિદૃો કહે છે કે, “આ ડૂબી ગયેલું જહાજ સમુદ્રના તળિયે ટાઇમ કેપ્સ્યુલ જેવું છે.”
વહાણના કોઈ લાકડાના ભાગ બચ્યા ન હોવાથી, રેડિયોકાર્બન ડેિંટગ જેવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને તેની ઉંમર નક્કી કરી શકાઈ નથી. રેડિયોકાર્બન ડેિંટગ કાર્બનિક પદાર્થોમાં કાર્બનના સ્વપને માપે છે. તેના બદલે, પુરાતત્વવિદૃોએ એમ્ફોરા (માટીકામ) ના આકારનું વિશ્લેષણ કર્યું. કારણ કે સમય જતાં માટીકામની પદ્ધતિઓ બદૃલાઈ ગઈ છે, વિવિધ પ્રકારના વાસણો વિવિધ સમયગાળા સાથે સંકળાયેલા છે.
કેકોવાના માટીકામ વિશિષ્ટ છે – તેના બે હાથા, મધ્યમાં એક ગાંઠ અને સપાટ તળિયું છે. આ ડિઝાઇન ઇજિપ્ત અને મધ્ય પૂર્વમાં મળી આવતા એમ્ફોરા સાથે મેળ ખાય છે, જે ૪,૪૦૦ થી ૪,૭૦૦ વર્ષ જૂના હોવાનું જાણવા મળે છે. સુશોભન પેટર્નની સરખામણી કરવાથી સૂચવે છે કે જહાજનો ભંગાર પ્રારંભિક કાંસ્ય યુગનો છે.
અભિયાનના ડાઇવર્સ જહાજોને સપાટી પર લાવ્યા; હજારો વર્ષો પાણીની અંદર રહૃાા પછી, હવે તેમને કાળજીપૂર્વક સાચવવામાં આવી રહૃાા છે. આ એમ્ફોરા (મોટા માટીના વાસણો) મળ્યા પછી, તેમની તપાસ કરવામાં આવી. કેટલાક અકબંધ હતા, અને તેઓ એ જાણીને આશ્ર્ચર્યચકિત થયા કે જાડા, ચળકતા અવશેષો હજુ પણ બાકી છે. શ્યમાન અવશેષો ફક્ત ડાઘ નહોતા; નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં સામગ્રી બાકી હતી.
આ એમ્ફોરામાં બરાબર શું વહન કરવામાં આવી રહૃાું હતું તે નક્કી કરવા માટે હવે પ્રયાસો ચાલી રહૃાા છે. એવું કહેવામાં આવી રહૃાું છે કે તે ઓલિવ તેલ, વાઇન અથવા ઝાડના રેઝિન હોઈ શકે છે. અથવા અવશેષો ખરેખર બરણીઓના ફરીથી ઉપયોગનું પરિણામ હોઈ શકે છે. મારો મતલબ છે કે, આ બરણીઓ ખૂબ મોટી છે – તે એવી વસ્તુ નથી જેને ફક્ત ક્યાંક મોકલી શકાય અને ફરી ક્યારેય જોઈ શકાતી નથી. લોકોએ આગમન પર આ બરણીઓ ખાલી કરી હોત અને કદાચ ઘણા વર્ષો સુધી તેનો ઉપયોગ કર્યો હોત.
૫,૦૦૦ વર્ષોમાં આપણે આ વસ્તુઓને સ્પર્શ કરનારા પહેલા માનવી છીએ. આપણે હંમેશા ખલાસીઓ વિશે વિચારીએ છીએ… એ પુરુષો જેમણે એમ્ફોરા બનાવ્યા અને તેમને પોતાના ખભા પર વહાણ સુધી લઈ ગયા, અને એ સ્ત્રીઓ જે પોતાના પતિની રાહ જોતી હતી, પરંતુ કમનસીબે, તેઓ ક્યારેય પાછા ફર્યા નહીં.
આ જહાજના ભંગાર પર તુર્કીના સંસ્કૃતિ મંત્રાલયનો અધિકારક્ષેત્ર છે. મંત્રી મેહમેટ નુરી એર્સોયે જણાવ્યું હતું કે મળેલી વસ્તુઓ આગામી મહિનાઓમાં અંતાલ્યામાં બનાવવામાં આવી રહેલા નવા ભૂમધ્ય પાણીની અંદૃરના પુરાતત્વ સંગ્રહાલયમાં પ્રદૃર્શિત કરવામાં આવશે. કેકોવામાં મળેલી શોધ હવે વિશ્ર્વના સૌથી જૂના ડૂબી ગયેલા જહાજના ભંગારની યાદૃીમાં ટોચ પર છે. અગાઉ, આ રેકોર્ડ દક્ષિણ ગ્રીસના એક ટાપુ ડોકોસના કિનારેથી મળી આવેલા એક જહાજ દ્વારા રાખવામાં આવ્યો હતો, જે લગભગ ૪,૨૦૦ વર્ષ જૂનો છે. સૌથી જૂનું જાણીતું ડૂબી ગયેલું જહાજ, જેના કેટલાક લાકડા હજુ પણ અકબંધ છે, તે બલ્ગેરિયાના કિનારે કાળા સમુદ્રમાં મળી આવ્યું હતું, જે લગભગ ૨,૪૦૦ વર્ષ જૂનું છે.