કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં રહેતા વિદેશી નાગરિકોની ઘણી શ્રેણીઓ માટે પાસપોર્ટ અને વિઝા નિયમો હળવા કર્યા છે. આમાં કેટલાક પાકિસ્તાની નાગરિકો, લઘુમતી શરણાર્થીઓ, શ્રીલંકાના તમિલ અને તિબેટીઓનો સમાવેશ થાય છે. ગુરુવારે જારી કરાયેલ “ઇમિગ્રેશન અને વિદેશીઓ (મુક્તિ) (સુધારા) આદેશ, ૨૦૨૬” હેઠળ, નેપાળ, ભૂટાન અને ભારત વચ્ચે મુસાફરી અને ઓળખ નિયમો સરળ બનાવવામાં આવ્યા છે.કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા સુધારેલા નિયમો અનુસાર, ભારતમાં કાયમી સ્થાયી થવાના ઈરાદાથી ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૯ ના રોજ અથવા તે પહેલાં ભારતમાં પ્રવેશેલા પાકિસ્તાની નાગરિકોને સામાન્ય પાસપોર્ટ નવીકરણ આવશ્યકતાઓમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ મુક્તિ એવા લોકોને લાગુ પડે છે જેઓ પાકિસ્તાન દ્વારા જારી કરાયેલ કોમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ નેશનલ આઈડેન્ટીટી કાર્ડના અભાવે તેમના મુસાફરી દસ્તાવેજા નવીકરણ કરવામાં અસમર્થ છે.
આ મુક્તિ માટે પાત્ર બનવા માટે, તે વ્યક્તિએ લગ્ન કર્યા ન હોવા જાઈએ અથવા પાકિસ્તાનમાં કોઈ સ્થાવર મિલકત ખરીદી ન હોવી જાઈએ. વધુમાં, તેમના પ્રસ્થાન દરમિયાન પાછળ રહી ગયેલા કોઈપણ પરિવારના સભ્યો ભારતીય નાગરિક હોવા જાઈએ. વધુમાં, તેમણે બાંયધરી આપવી જાઈએ કે તેઓ પાકિસ્તાન પાછા નહીં ફરે. સૂચનામાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે તેમની સામે કોઈ પ્રતિકૂળ પોલીસ અથવા સુરક્ષા એજન્સીના અહેવાલો ન હોવા જાઈએ.
મુક્તિની ત્રીજી શ્રેણીમાં ભારતીય મૂળના વ્યક્તિઓનો સમાવેશ થાય છે જેમણે મલેશિયન અથવા સિંગાપોરની નાગરિકતા મેળવી હતી અને ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૯ ના રોજ અથવા તે પહેલાં તે દેશો દ્વારા જારી કરાયેલા પાસપોર્ટનો ઉપયોગ કરીને ભારત પાછા ફર્યા હતા. આ વ્યક્તિઓના પાસપોર્ટની મુદત પૂરી થઈ ગઈ છે અને રિન્યુ કરવામાં આવ્યા નથી કારણ કે તે સંબંધિત દેશોની રિન્યુલ આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ કરતા નથી.
સૂચના અનુસાર, આ જાગવાઈ હેઠળ “ભારતીય મૂળની વ્યક્તિ” નો અર્થ એવો વિદેશી નાગરિક (પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, અફઘાનિસ્તાન, ભૂતાન, નેપાળ અને ચીનનો નાગરિક નથી) છે જેની પાસે ક્યારેય ભારતીય પાસપોર્ટ છે; અથવા તે વ્યક્તિ, તેના માતાપિતા, દાદા-દાદી, અથવા પરદાદા ભારતમાં જન્મ્યા હતા અને ભારત સરકાર અધિનિયમ, ૧૯૩૫ (ભારત સરકાર અધિનિયમ, ૧૯૩૫) માં ઉલ્લેખિત પ્રદેશોમાં અથવા તે પ્રદેશોમાં કાયમી રીતે રહેતા હતા જે પછીથી ભારતનો ભાગ બન્યા. શરત એ છે કે તેઓ ક્યારેય ઉપર ઉલ્લેખિત દેશો (પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, વગેરે) ના નાગરિક ન હોવા જાઈએ.
ભારતમાં તેમનો રોકાણ ચાલુ રાખવા માટે, આ ત્રણ શ્રેણીના લોકોએ યોગ્ય શ્રેણી વિઝા મેળવવો આવશ્યક છે. સૂચનામાં જણાવાયું છે કે ભારત, નેપાળ અને ભૂટાનના નાગરિકો, જે આ પડોશી દેશો વચ્ચે સીધી રીતે રોડ અથવા હવાઈ માર્ગે મુસાફરી કરી રહ્યા છે, તેઓ સામાન્ય પાસપોર્ટને બદલે સરકારના સત્તાવાર “વિઝા મેન્યુઅલ” માં ઉલ્લેખિત ઓળખ દસ્તાવેજા બતાવી શકે છે.તેમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે આ જાગવાઈ હેઠળની મુક્તિઓ ભારત-નેપાળ અથવા ભારત-ભૂતાન સરહદ (રસ્તા અથવા હવા દ્વારા) દ્વારા નેપાળ અથવા ભૂટાન સિવાયના કોઈપણ દેશમાંથી આવતા અથવા જતા ભારતીય નાગરિકોને લાગુ પડશે નહીં. આવા કિસ્સાઓમાં, તેમની પાસે માન્ય પાસપોર્ટ હોવો આવશ્યક છે. તેમણે ભારતમાં પ્રવેશવા અથવા બહાર નીકળવા માટે ફક્ત નિયુક્ત ઇમિગ્રેશન ચેકપોઇન્ટનો ઉપયોગ કરવો આવશ્યક છે.
ચીન, મકાઉ, હોંગકોંગ અથવા પાકિસ્તાનથી આવતા અથવા જતા નેપાળી અને ભૂટાનના નાગરિકો પાસે માન્ય પાસપોર્ટ અને માન્ય વિઝા બંને હોવા આવશ્યક છે. ત્રીજા દેશોમાં મુસાફરી કરવા અથવા ત્યાંથી મુસાફરી કરવા માટે પ્રાદેશિક સરહદો પાર કરતી વખતે પણ સામાન્ય પાસપોર્ટ નિયમો લાગુ પડશે. આ નિયમો અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાનના હિન્દુ, શીખ, બૌદ્ધ, જૈન, પારસી અને ખ્રિસ્તી સમુદાયના વ્યક્તિઓને મુક્તિ આપે છે જેમને ધાર્મિક અત્યાચાર અથવા તેના ભયને કારણે આશ્રય લેવાની ફરજ પડી હતી અને ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૪ ના રોજ અથવા તે પહેલાં ભારતમાં પહોંચ્યા હતા. આ મુક્તિમાં એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ માન્ય પાસપોર્ટ અથવા અન્ય મુસાફરી દસ્તાવેજા વિના ભારતમાં પ્રવેશ્યા હતા, તેમજ જેમના દસ્તાવેજા હવે સમાપ્ત થઈ ગયા છે. જાકે, ભારતમાં રોકાણ ચાલુ રાખવા માટે તેમને આગમન સમયે માન્ય વિઝા મેળવવાની જરૂર પડશે.