મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાએ સોમવારે મોડી રાત્રે લાંબી ચર્ચા પછી ‘ધર્મ સ્વતંત્રતા બિલ ૨૦૨૬’ પસાર કર્યું. સરકારે જણાવ્યું હતું કે ગેરકાયદેસર અને બળજબરીથી ધાર્મિક પરિવર્તન અટકાવવા માટે આ કાયદો જરૂરી છે. આ મુદ્દાએ વિપક્ષી ગઠબંધન, મહા વિકાસ આઘાડીમાં વિભાજન જાહેર કર્યું. શિવસેના યુબીટીએ બિલને ટેકો આપ્યો, જ્યારે કોંગ્રેસ,એનસીપી એસપી અને સમાજવાદી પાર્ટીએ તેનો સખત વિરોધ કર્યો.
આ નવા કાયદામાં કડક સજાની જોગવાઈઓ છે. જો કોઈ લગ્નના બહાને કોઈનો ધર્મ પરિવર્તન કરે છે, તો તેને ૭ વર્ષની જેલ અને ૧ લાખ રૂપિયા દંડની સજા થશે. જો આ ગુનો સગીર, મહિલા અથવા અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિના વ્યક્તિ સામે કરવામાં આવે છે, તો દંડ ૫ લાખ હશે. સામૂહિક ધર્માંતરણના કિસ્સામાં, સજા ૭ વર્ષની જેલ અને ૫ લાખનો દંડ છે. વારંવાર ગુનેગારોને ૧૦ વર્ષ સુધીની જેલ અને ૫ લાખનો દંડ થઈ શકે છે.
વિધાનસભામાં પસાર થયા પછી, બિલ હવે મંજૂરી માટે વિધાન પરિષદમાં મોકલવામાં આવ્યું છે. વિધાન પરિષદમાં તેની ચર્ચા કરવામાં આવશે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે ગૃહમાં જણાવ્યું હતું કે આ કાયદો કોઈ ચોક્કસ ધર્મ કે સમુદાય વિરુદ્ધ નથી. તેનો એકમાત્ર હેતુ છેતરપિંડી કે પ્રલોભન દ્વારા ધર્માંતરણ અટકાવવાનો છે. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ અને હરિયાણા જેવા ઘણા રાજ્યોમાં સમાન કાયદા પહેલાથી જ અસ્તીત્વમાં છે.
મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે બંધારણ દરેક વ્યક્તિને પોતાનો ધર્મ પાળવાની સ્વતંત્રતા આપે છે, પરંતુ કોઈને પણ ધાકધમકી કે પ્રલોભન દ્વારા કોઈને ધર્માંતરણ માટે દબાણ કરવાનો અધિકાર નથી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ઘણી સ્ત્રીઓને પ્રેમ સંબંધોમાં લલચાવીને લગ્ન કરવામાં આવે છે અને પછીથી ત્યજી દેવામાં આવે છે, અને આ કાયદો આવી ઘટનાઓને અટકાવશે. મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે બંધારણની કલમ ૨૫ દરેકને પોતાના ધર્મનું પાલન અને પ્રચાર કરવાનો અધિકાર આપે છે, પરંતુ કોઈને પણ બળજબરી કરવી ખોટું છે.
વિધાનસભામાં બોલતા, ઝ્રસ્ ફડણવીસે એમ પણ કહ્યું કે અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓ અથવા નજીકના સંબંધીઓ ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે, જ્યારે પોલીસ કેટલાક કિસ્સાઓમાં કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે. બિલ પસાર થવા માટે સમર્થન માંગતા, મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે આ બિલનો હેતુ નાગરિકોને ગેરકાયદેસર ધાર્મિક ધર્માંતરણથી બચાવવા અને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવામાં મદદ કરવાનો છે.
બિલ અનુસાર, ધર્મ પરિવર્તન કરવા માંગતા કોઈપણ વ્યક્તિએ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટને ૬૦ દિવસની નોટિસ આપવી પડશે. ધર્માંતરણના ૨૧ દિવસની અંદર વહીવટીતંત્રને જાણ કરવી પણ ફરજિયાત છે. જો આવું ન કરવામાં આવે તો, ધર્માંતરણ ગેરકાયદેસર ગણવામાં આવશે. એક ખાસ જોગવાઈ એવી પણ છે કે જો ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણના આધારે થયેલા લગ્નથી બાળકનો જન્મ થાય છે, તો તે બાળક માતાના મૂળ ધર્મ (જે ધર્મનું તે ધર્મ ધર્માંતરણ પહેલાં પાલન કરતી હતી) નું હોવાનું માનવામાં આવશે.
શિવસેના યુબીટીએ બિલને સમર્થન આપ્યું છે. ધારાસભ્ય ભાસ્કર જાધવે કહ્યું કે આ કાયદો બધા ધર્મો પર સમાન રીતે લાગુ પડે છે અને ખોટી પ્રથાઓને રોકવાનો હેતુ ધરાવે છે. જો કે, કોંગ્રેસ અને સમાજવાદી પાર્ટીના કેટલાક ધારાસભ્યોએ તેનો વિરોધ કર્યો, તેને ગોપનીયતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું અને આશંકા વ્યક્ત કરી.
તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી કે આનાથી સમાજમાં તણાવ વધી શકે છે. ચર્ચા દરમિયાન,એનસીપી એસપીના ધારાસભ્ય જિતેન્દ્ર આવ્હાડની એક ટિપ્પણીથી ગૃહમાં મોટો હોબાળો થયો. તેમણે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના રાજ્યાભિષેકનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, અને વિવાદ વધ્યા પછી, તેમણે ગૃહમાં માફી માંગી.