પાકિસ્તાન સાથેના તાજેતરના તણાવ વચ્ચે, દેશમાં ફરી એકવાર ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે યુદ્ધની સ્થિતિમાં સામાન્ય નાગરિકોની ભૂમિકા શું હોવી જોઈએ. જેમ ખિસકોલીએ લંકા પર આક્રમણ દરમિયાન રામ સેતુના નિર્માણમાં તેની શ્રેષ્ઠ ક્ષમતા સુધી યોગદાન આપ્યું હતું, તેવી જ રીતે યુદ્ધ દરમિયાન સામાન્ય નાગરિકો સેનાને કેવી રીતે મદદ કરી શકે છે? ઇન્ટરવ્યુમાં, ભૂતપૂર્વ બીએસએફ ડીઆઈજી નરેન્દ્ર નાથ ધર દુબેએ યુદ્ધ દરમિયાન સામાન્ય નાગરિકોની જવાબદારીઓ સમજાવી. ઘરે રહીને પણ તેઓ સેનાને કેવી રીતે મદદ કરી શકે?
નરેન્દ્ર નાથ ધર દુબેએ કહ્યું કે ભારત આ દેશની ધરતી પર જન્મેલા, તેની હવા શ્ર્વાસ લેતા અને તેના ખોરાક અને પાણીનો ઉપયોગ કરતા કોઈપણ વ્યક્તિનું ૠણી છે. યોગદાન અંગે, જેમ તમે રામ સેતુનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, હું એ પણ ઉમેરવા માંગુ છું કે આત્મવિશ્ર્વાસ અને યોગદાન બંને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જ્યારે ભગવાન રામ આ યુદ્ધ લડવા ગયા હતા, ત્યારે તેમનો દુશ્મન કોણ હતો? તે લંકાના રાજા હતા, જેમણે બધા ગ્રહો અને ઇન્દ્ર પર પણ વિજય મેળવ્યો હતો. મતલબ કે, તેમનો વિરોધી ખૂબ જ શક્તિશાળી હતો.
ભગવાન રામની સેના કોણ હતી? તેમાં રીંછ અને વાંદરાઓનો સમાવેશ થતો હતો, જ્યારે રાવણની સેનામાં યોદ્ધાઓનો સમાવેશ થતો હતો. પછી સમુદ્ર જેવો અવરોધ હતો. તેમની પાસે કોઈ સાધનસામગ્રી કે ટેકનોલોજી નહોતી, પરંતુ તેઓ પ્રતિભા શોધવા ગયા. તેમને તેમના રીંછ અને વાંદરાઓમાં ધન્ય યુવાન વાંદરાઓ મળ્યા, જેમના યોગદાનથી સમુદ્ર પર પુલ બનાવવામાં મદદ મળી. તો, જો આપણા નાગરિકો આ દેશમાં કોઈ ભૂમિકા ભજવે છે, રસ્તા પર ચાલતો સામાન્ય માણસ પણ, તો તેમની પણ ભૂમિકા છે. જો કાલે યુદ્ધ ફાટી નીકળે છે, તો તમારે નાગરિક વ્યવસ્થાની જરૂર છે. તમારે એક સામાજિક વ્યવસ્થાની જરૂર છે. તમારે સંદેશાવ્યવહારની જરૂર છે. તમારી ટ્રેનો દોડતી હોવી જોઈએ. તમારા રસ્તા ખુલ્લા હોવા જોઈએ. તમારી નદીઓ સાફ હોવી જોઈએ. તમારા બજારો સાફ હોવા જોઈએ. તમારી શિક્ષણ વ્યવસ્થા કાર્યરત હોવી જોઈએ. તબીબી સંસ્થાઓ કાર્યરત હોવી જોઈએ. બ્લડ બેંકો કાર્યરત હોવી જોઈએ. વાહનો ચાલુ હોવા જોઈએ. પરિવહન ચાલુ હોવું જોઈએ. ખાદ્ય પુરવઠાની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ. ઓક્સિજન ઉપલબ્ધ હોવો જોઈએ. આ બધામાં કોણ યોગદાન આપી રહ્યું છે? જે ભારતીયો ગણવેશમાં નથી તેઓ આ બધા માટે જવાબદાર છે. આ આખું ક્ષેત્ર તેમનું છે. તો, આ બધા ક્ષેત્રોમાં ડૂબકી લગાવીને, તેઓ યોગદાન આપી શકે છે, અને તેઓ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. નાગરિક સમાજના સમર્થન વિના કોઈ યુદ્ધ જીતી શકાતું નથી. આ એટલું જ સાચું છે જેટલું બધા યુદ્ધો એક જ નાગરિક સમાજ માટે લડવામાં આવે છે. તેથી, જે નાગરિક સમાજ માટે યુદ્ધો લડાઈ રહ્યા છે તેના સમર્થન વિના, તમે કોઈપણ યુદ્ધ જીતી શક્તા નથી. ઇતિહાસ આ વાતનો સાક્ષી છે.