૨૦૨૫ બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા શરૂ થયેલી મતદાર યાદી ચકાસણીની એસઆઇઆર પ્રક્રિયા પર ભારે રાજકીય હોબાળો થયો હતો. વિરોધ પક્ષોએ એસઆઇઆર દ્વારા મત ચોરીનો આરોપ લગાવ્યો હતો. જાકે, ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે હવે એસઆઇઆર પર એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે, જેમાં વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા તમામ વાંધાઓને ફગાવી દેવામાં આવ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચને મતદાર યાદીની ચકાસણી કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. ચુકાદો આપતા, ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે કહ્યું, “અમારું માનવું છે કે ચૂંટણી એસઆઇઆર મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણીની બંધારણીય અનિવાર્યતાને આગળ ધપાવે છે.”
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયે કોંગ્રેસ, રાજદ ટીએમસી અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષોના વાંધાઓને ફગાવી દીધા છે. એસઆઇઆરને પડકારતી અરજીઓમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ચૂંટણી પંચ પાસે બંધારણની કલમ ૩૨૬, જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, ૧૯૫૦ અને સંબંધિત નિયમો હેઠળ આટલા વ્યાપક સ્તરે એસઆઇઆર ચલાવવાનો અધિકાર નથી. જા કે, તેના ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે મતદાર યાદીની ચકાસણી કરવાના ચૂંટણી પંચના અધિકારને સમર્થન આપ્યું હતું.
સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૯ જાન્યુઆરીએ આ કેસમાં પોતાનો નિર્ણય અનામત રાખ્યો હતો. આ અરજીઓમાં બિન-સરકારી સંગઠન, એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, રાજદના રાજ્યસભા સાંસદ મનોજ ઝા, ટીએમસી સાંસદ મહુઆ મોઇત્રા અને યોગેન્દ્ર યાદવ સહિત અન્ય લોકોએ પણ એસઆઇઆર વિરુદ્ધ અરજીઓ દાખલ કરી હતી.
એસઆઇઆર ઝુંબેશનો પ્રથમ તબક્કો બિહારમાં હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રક્રિયા હેઠળ, બિહારમાં ૬.૫ મિલિયન મતદારોના નામ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. આ મામલો કોર્ટમાં પહોંચ્યો, અને કોર્ટના નિર્ણય બાદ, ચૂંટણી પંચે એસઆઇઆર ઝુંબેશ હેઠળ પ્રકાશિત ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા ૬.૫ મિલિયન લોકોના નામ જાહેર કર્યા.
બિહારમાં એસઆઈઆર સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા પછી, કવાયતના બીજા તબક્કામાં છત્તીસગઢ, ગોવા, ગુજરાત, કેરળ, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન, તમિલનાડુ, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળ સહિત ૯ રાજ્યો અને આંદામાન અને નિકોબાર, લક્ષદ્વીપ અને પુડુચેરી સહિત ૩ રાજ્યોનો સમાવેશ થાય છે. બિહાર પછી, બંગાળમાં એસઆઇઆર અભિયાને રાજકીય હોબાળો મચાવ્યો. તૃણમૂલ કોંગ્રેસએ બંગાળમાં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા હાથ ધરવામાં આવેલી એસઆઇઆર પ્રક્રિયા પર ચૂંટણી પંચ પર તીવ્ર પ્રહારો કર્યા. આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો, પરંતુ એસઆઇઆર પ્રક્રિયા ચાલુ રહી.
પશ્ચિમ બંગાળમાં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા હાથ ધરવામાં આવેલી એસઆઇઆર પ્રક્રિયા હેઠળ, ૯.૧ મિલિયન મતદારોને મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. ઉત્તર પ્રદેશમાં, ૨૮.૯ મિલિયન મતદારોને મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. તેવી જ રીતે, અન્ય રાજ્યોમાં લાખો મતદારોને યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
એસઆઇઆર પ્રક્રિયા અંગે વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલ સૌથી મહત્વપૂર્ણ વાંધો એ હતો કે ચૂંટણી પંચ વિપક્ષી પક્ષોમાંથી મતદારોના નામ કાઢી નાખી રહ્યું છે. આરજેડી, કોંગ્રેસ અને ટીએમસી સહિત અન્ય પક્ષોએ આ પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવતી અરજીઓ દાખલ કરી હતી, અને તેમના નેતાઓએ પણ ચૂંટણી રેલીઓમાં મત ચોરીનો મુદ્દો જારશોરથી ઉઠાવ્યો હતો. જાકે, સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર પ્રક્રિયાને સમર્થન આપ્યું હતું.