જો પ્રદૂષણ વધે તો રાજ્યો અને જિલ્લાઓને દંડ કરવામાં આવશે, અને અધિકારીઓને પણ દંડ કરવામાં આવશે,સુપ્રીમ કોર્ટ

સુપ્રીમ કોર્ટે યમુના નદી પર કડક કાર્યવાહી કરી, કહ્યું કે જો પ્રદૂષણ વધે તો રાજ્યો અને જિલ્લાઓને દંડ કરવામાં આવશે, અને અધિકારીઓને પણ દંડ કરવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટે યમુના નદીમાં પ્રદૂષણ પર કડક વલણ અપનાવ્યું છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે યમુના નદીમાં સતત વધી રહેલા પ્રદૂષણ પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને સરકારી તંત્રને કડક ઠપકો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં કડક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું છે કે નદીની સફાઈ પર હજોરો કરોડ રૂપિયા ખર્ચવા છતાં, યમુનામાં પ્રદૂષણ ઘટવાને બદલે વધ્યું છે. આ નદી કિનારે આવેલા શહેરો, નગરો અને ગામડાઓમાં નાગરિક વહીવટની સંપૂર્ણ નિષ્ફળતા દર્શાવે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો પાણીની ગુણવત્તા બગડે છે, તો રાજ્યો અને જિલ્લાઓ પર ભારે દંડ લાદવામાં આવશે. રાજ્ય સરકારો પણ આ દંડ પ્રદૂષકો અને બેદરકાર અધિકારીઓ પાસેથી વસૂલ કરી શકે છે.

૪ નવેમ્બરના રોજના પોતાના આદેશમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે યમુનાની વર્તમાન સ્થિતિ શહેરો અને ગામડાઓમાં સમગ્ર વહીવટી તંત્રની નિષ્ફળતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ન્યાયાધીશ મનોજ મિશ્રા અને મનમોહન સિંહની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે નદી કિનારે આવેલા શહેરો અને ગામડાઓના વહીવટમાં જે કંઈ ખોટું છે તે યમુનાની ખરાબ સ્થિતિ અને તેમાં ગટરનું પાણી છોડતા ૫૨૦ નાળાઓમાં સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આ જ કારણ છે કે નદીની સફાઈ પાછળ મોટા ખર્ચ છતાં, પ્રદૂષણ ઘટ્યું નથી પરંતુ વધતું રહ્યું છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડને યમુના અને તેના મુખ્ય નાળાઓના પાણીની ગુણવત્તા પર નજીકથી દેખરેખ રાખવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ દેખરેખ વિવિધ રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને જિલ્લાઓમાં પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના સ્થળો પર કરવામાં આવશે.

કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈપણ રાજ્ય, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ અથવા જિલ્લામાંથી પસાર થતી વખતે નદીનું પાણી કોઈપણ સ્તરે પ્રદૂષિત હોવાનું જણાય તો સ્થાનિક વહીવટને સીધી રીતે જવાબદાર ઠેરવવામાં આવશે અને દંડ ફટકારવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટે સીપીસીબીને પર્યાવરણીય વળતરની રકમ નક્કી કરવા માટે એક ફોર્મ્યુલા વિકસાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. તેણે રાજ્યોને પ્રદૂષકો અને બેદરકાર અધિકારીઓ પાસેથી આ દંડની તપાસ કરવા અને વસૂલાત કરવાની સત્તા પણ આપી છે.

તેના નિર્ણયમાં, બેન્ચે “સામાન્ય પરંતુ અલગ જવાબદારીઓ” ના સિદ્ધાંતનો ઉલ્લેખ કર્યો. કોર્ટે કહ્યું કે યમુના સાથે જોડાયેલા તમામ રાજ્યોએ તેને એક સહિયારી કુદરતી વ્યવસ્થા તરીકે ગણીને જવાબદારી સ્વીકારવી જોઈએ. કોર્ટના મતે, જવાબદારી નક્કી કરતી વખતે બે મુખ્ય પરિબળો ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. પ્રથમ, યમુનામાં પ્રદૂષણમાં કયા રાજ્યનું યોગદાન છે? બીજું, આ પ્રદૂષણને રોકવા માટે તે રાજ્ય પાસે કેટલી ક્ષમતા અને સંસાધનો છે?

સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે તમામ સરકારી અને ખાનગી સંસ્થાઓ સીપીસીબી અને આઇઆઇટી એનઆઇટી અને માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રયોગશાળાઓની તેની નિયુક્ત ટીમોને સંપૂર્ણ તપાસ કરવાની મંજૂરી આપે. તેમને પ્લાન્ટ અને રેકોર્ડની અવરોધ વિના ઍક્સેસ હશે.સીપીસીબી ટીમો કોઈપણ સમયે પૂર્વ સૂચના વિના આશ્ચર્યજનક નિરીક્ષણ કરી શકશે, પાણીના નમૂના એકત્રિત કરી શકશે અને સ્થાપિત સેન્સરની તપાસ કરી શકશે. કોર્ટે તમામ પોલીસ કમિશનરો, જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને પોલીસ કેપ્ટનને સીપીસીબીની વિનંતી પર તાત્કાલિક પોલીસ અને મેજિસ્ટ્રેટ સુરક્ષા અને તપાસ ટીમને સહાય પૂરી પાડવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.