હિમાચલ પ્રદેશ સરકારી કર્મચારીઓ (ભરતી અને સેવાની શરતો) અધિનિયમ, ૨૦૨૪ ની બંધારણીયતાને હિમાચલ પ્રદેશ હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવી હતી. સરકારી કર્મચારીઓની ભરતી અને સેવા શરતો અધિનિયમને રદ કરતા પોતાના શઆતના આદેશમાં, કોર્ટે રાજ્ય સરકારની ૫૦ વર્ષ જૂની ભરતી નીતિઓની આકરી ટીકા કરી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સંયુક્ત નિર્ણય મુખ્યત્વે નવા કાયદૃાની કાનૂની માન્યતાની તપાસ કરે છે.
કોર્ટે શોધી કાઢ્યું કે સરકારે કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ માટે આપવામાં આવેલી સત્તાઓનો દૃુરુપયોગ કર્યો. ૮૯ દિૃવસની નિમણૂકો આપવાની પ્રથા, ત્યારબાદ વિરામ અને ફરીથી ભરતી કરવાની પ્રથાને શોષણકારી ગણાવી. આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે પણ અદૃાલતો કર્મચારીઓની તરફેણમાં ચુકાદૃો આપે છે, ત્યારે સરકારે નિમણૂકોના નામ બદલીને વિદ્યા ઉપાસક, પેરા-ટીચર્સ,પીટીએ અને પીએટી શિક્ષકો રાખ્યા છે જેથી તેમને ટાળી શકાય. કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે ભરતી અને પ્રમોશન નિયમોનું પાલન કર્યા વિના કરાર અથવા કામચલાઉ નિમણૂકો કરવી એ ગેરબંધારણીય છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં, એવું જોવા મળ્યું હતું કે નિયમોની અવગણના કરવામાં આવી હતી જેથી મનપસંદૃને પાછલા દરવાજેથી પ્રવેશ મળે. ભૂતકાળના વિવિધ કેસોને ટાંકીને, હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કરાર અથવા કામચલાઉ કર્મચારીઓ નિયમિત કર્મચારીઓની જેમ પગાર વધારો અને પેન્શન લાભો માટે હકદૃાર છે. કરાર સેવાનો સમયગાળો પેન્શન હેતુ માટે ગણવો જોઈએ. સરકારે એક આદર્શ નોકરીદૃાતા તરીકે કાર્ય કરવું જોઈએ અને બેરોજગારોનું શોષણ ન કરવું જોઈએ. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો આ નિર્ણય પછી પણ કર્મચારીઓને ફરિયાદ હોય, તો તેઓ નવી અરજીઓ દૃાખલ કરવા માટે મુક્ત રહેશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે આ કાયદૃાને ૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫ ના રોજ રાજ્યપાલની સંમતિ મળી હતી. આ કાયદૃા દ્વારા, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કરાર નિમણૂકોને જાહેર સેવાનો ભાગ ગણવામાં આવશે નહીં. વધુમાં, કરાર સેવા વરિષ્ઠતા અથવા અન્ય સેવા લાભો માટે ગણાશે નહીં. સરકારે દલીલ કરી હતી કે જો કોન્ટ્રાક્ટ કર્મચારીઓને નિમણૂકની પહેલી તારીખથી જ સિનિયોરિટી આપવામાં આવે, તો તેના માટે પાછલા ૨૧ વર્ષની સિનિયોરિટી યાદૃીઓમાં ફેરફાર કરવાની જર પડશે, જેના કારણે ઘણા નિયમિત કર્મચારીઓનું નિરાકરણ થઈ શકે છે અને તિજોરી પર નોંધપાત્ર નાણાકીય બોજ પડી શકે છે. બંધારણની કલમ ૩૦૯ હેઠળ, સરકારને સેવા નિયમો ઘડવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
કોન્ટ્રાક્ટ કર્મચારીઓ તેમની નિમણૂક સમયે શરતોથી વાકેફ હતા અને સ્વેચ્છાએ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. અરજદૃારોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલોએ દલીલ કરી હતી કે આ કાયદૃો તાજ મોહમ્મદ અને લેખ રામ જેવા કેસોમાં કોર્ટના નિર્ણયોને ઉથલાવવાનો પ્રયાસ છે, જેમાં કોર્ટે આદેશ આપ્યો હતો કે કોન્ટ્રાક્ટ સેવાને સિનિયોરિટી માટે ગણવી જોઈએ.
વિરોધ પક્ષના નેતા અને ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી જયરામ ઠાકુરે જણાવ્યું હતું કે હિમાચલ પ્રદૃેશ હાઈકોર્ટે સુખુ સરકારના હિમાચલ પ્રદેશ સરકારી કર્મચારીઓની ભરતી સેવાની શરતો (બિલ ૨૦૨૪) ને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી છે. અગાઉ, હિમાચલના મુખ્ય ન્યાયાધીશ એમએસ રામચંદ્ર રાવની આગેવાની હેઠળની ડિવિઝન બેન્ચે તેને રદૃ કરી હતી.
સરકારે કર્મચારીઓના અધિકારો છીનવી લેવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટનો દૃરવાજો ખખડાવ્યો, પરંતુ ત્યાં પણ હારનો સામનો કરવો પડ્યો. આમ છતાં, વિધાનસભાના અધ્યક્ષ અને મુખ્યમંત્રી સુખુના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારે ગૃહમાં ગેરબંધારણીય કાયદૃાઓ રજૂ કરીને ગૃહની ગરિમાને ઓછી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, આ નિર્ણયો દ્વારા આગામી સરકારની જવાબદૃારીઓ ટાળવા માંગ કરી. મીડિયા સાથે વાત કરતા, જયરામ ઠાકુરે કહૃાું કે મુખ્યમંત્રીએ ધર્મશાળામાં ૨૦૨૪ ના શિયાળુ સત્રમાં બિલ ફરીથી રજૂ કર્યું, તેને પસાર કરવા માટે તેમની સંખ્યાત્મક શક્તિનો ઉપયોગ કર્યો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે મુખ્યમંત્રી અને તેમની આખી ટીમ કર્મચારી-મૈત્રીપૂર્ણ હોવાનો દૃાવો કરે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં, તેઓ કર્મચારીઓ સાથે અન્યાય કરી રહૃાા છે. કોર્ટે સરકારના કાવતરાઓને ફગાવી દૃીધા. આવા ગેરબંધારણીય કાયદૃાનું કોઈ વાજબીપણું નથી, છતાં સ્પીકર સરકારનું રક્ષણ કરે છે. ભાજપે બિલનો વિરોધ કર્યો અને સરકારને ચેતવણી આપી.
સરકારી કર્મચારીઓની ભરતી અને સેવાની શરતો અધિનિયમ, ૨૦૨૪ પર ચાલી રહેલા વિવાદૃે કોર્ટના નિર્ણય બાદૃ એક નવો વળાંક લીધો છે. હાઈકોર્ટે આ કાયદૃાને રદ કર્યો છે, જેનાથી કરાર કર્મચારીઓને નોંધપાત્ર રાહત મળી છે અને રાજ્ય સરકારને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે.