મહારાષ્ટ્ર સરકારે ‘મહારાષ્ટ્ર સરકારી પ્રક્રિયા નિયમો, ૨૦૨૬’ ને સૂચિત કર્યું છે. નવા નિયમો હેઠળ, મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસને મંત્રીઓના નિર્ણયોની સમીક્ષા, ફેરફાર અથવા રદ કરવાનો સ્પષ્ટ અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. જો મુખ્યમંત્રી માને છે કે મંત્રીનો નિર્ણય વ્યાપક જનહિતમાં નથી, તો તેઓ હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે. જો કે, આમ કરતી વખતે, મુખ્યમંત્રીએ નિર્ણયમાં ફેરફાર અથવા રદ કરવાના કારણો લેખિતમાં નોંધવા પડશે.
નવા નિયમો અનુસાર, મંત્રીઓ તેમના સંબંધિત વિભાગોના રોજિંદા કાર્યો અને વહીવટી જવાબદારીઓ સંભાળવાનું ચાલુ રાખશે. જો કે, મુખ્યમંત્રી પાસે કોઈપણ વિભાગ પાસેથી ફાઇલો, દસ્તાવેજા અથવા સંબંધિત રેકોર્ડ સીધા જ મંગાવવાનો અધિકાર રહેશે. મુખ્યમંત્રી દ્વારા માંગવામાં આવેલા દસ્તાવેજા વિલંબ કર્યા વિના સંબંધિત મંત્રી અને વિભાગ સચિવને પૂરા પાડવાના રહેશે.
નવા નિયમો પહેલાં, કાર્યપદ્ધતિના નિયમોમાં મુખ્યમંત્રીને વિભાગના પ્રભારી મંત્રીના નિર્ણયમાં સીધા ફેરફાર, સમીક્ષા અથવા રદ કરવાની સ્વતંત્ર સત્તા સ્પષ્ટપણે આપવામાં આવી ન હતી. આ પરિસ્થિતિ ૨૦૨૨ ના બોમ્બે હાઈકોર્ટના નિર્ણયમાં પણ નોંધવામાં આવી હતી. જૂની સિસ્ટમ હેઠળ, વિભાગીય મંત્રીને તેમના વિભાગ સંબંધિત નિર્ણયોમાં વ્યાપક સ્વાયત્તતા હતી. નિર્ણય ફક્ત સામૂહિક સમીક્ષા માટે કેબિનેટ સમક્ષ લાવવામાં આવતો હતો.
નવા ૨૦૨૬ ના નિયમો મુખ્યમંત્રી અને વિભાગીય મંત્રીઓની સત્તાના અવકાશને વધુ સ્પષ્ટ કરે છે. આ હેઠળ, મુખ્યમંત્રીને જાહેર હિતમાં કોઈપણ વિભાગીય મંત્રીના નિર્ણયની સમીક્ષા અને ફેરફાર અથવા રદ કરવાની સત્તા આપવામાં આવશે.
નવા નિયમો મુખ્યમંત્રી, કેબિનેટ મંત્રીઓ, મુખ્ય સચિવ અને વિભાગીય સચિવોની વહીવટી જવાબદારીઓ અને સત્તાઓ પણ સ્પષ્ટ કરે છે. કોઈપણ નિયમના અર્થઘટન અંગે શંકા હોય તો, આ બાબત મુખ્યમંત્રીને મોકલી શકાય છે. મુખ્ય સચિવ, અધિક મુખ્ય સચિવ અથવા મુખ્ય સચિવને મુખ્યમંત્રીની પરવાનગીથી સમિતિની અધ્યક્ષતા કરવાનો અધિકાર પણ આપવામાં આવ્યો છે.
નવા નિયમોમાં નાણાકીય બાબતો અંગે પણ સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ છે. સરકારી તિજારી પર વધારાનો નાણાકીય બોજ લાદતો કોઈ નિર્ણય નાણાં વિભાગની પૂર્વ મંજૂરી વિના લઈ શકાશે નહીં. જમીન, ખનીજ અથવા સરકારી મિલકત સંબંધિત છૂટછાટો, ભાડાપટ્ટો અથવા ભાડાપટ્ટોના મામલામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે.
નવો કાયદો ઘડતા પહેલા, હાલના કાયદામાં સુધારો કરતા પહેલા અથવા નવા નિયમો ઘડતા પહેલા, દરખાસ્ત કાયદા અને ન્યાય વિભાગને ચકાસણી માટે સબમિટ કરવી આવશ્યક છે. મુખ્યમંત્રી અને રાજ્યપાલને એવા નિર્ણયોની પણ જાણ કરવામાં આવશે જે કેન્દ્ર અથવા અન્ય રાજ્ય સરકારો સાથે સંઘર્ષ તરફ દોરી શકે છે.
નવા નિયમો મુખ્યમંત્રીની વહીવટી શક્તિ અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા પર નિયંત્રણને મજબૂત બનાવવાની શક્્યતા છે. આ સરકારની નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવી શકે છે અને વિભાગો વચ્ચે નીતિગત મતભેદોને ઉકેલવામાં મદદ કરી શકે છે.
જોકે, આનાથી મહાયુતિ ગઠબંધનમાં રાજકીય પ્રત્યાઘાતો પણ પડી શકે છે. સહયોગી પક્ષોના મંત્રીઓને લાગી શકે છે કે મુખ્યમંત્રીના તેમના વિભાગીય નિર્ણયોમાં દખલગીરી તેમની સ્વાયત્તતા અને રાજકીય પ્રભાવને નબળી પાડી રહી છે. આનાથી ગઠબંધનમાં મુખ્ય નીતિગત નિર્ણયો અને સરકારી ખર્ચ સંબંધિત બાબતો પર તણાવ વધી શકે છે.
એકંદરે, મહારાષ્ટ્ર સરકાર પ્રક્રિયા નિયમો, ૨૦૨૬ એ મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીઓ વચ્ચેની સત્તાની રેખાઓ પહેલા કરતાં વધુ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે, અને મુખ્યમંત્રીને જાહેર હિતના નામે મંત્રી સ્તરના નિર્ણયોમાં દખલ કરવાની ઔપચારિક સત્તા આપવામાં આવી છે.