સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે કહૃાું કે જો લોકો બંધારણીય અદાલતમાં ધાર્મિક પ્રથાઓ અથવા ધર્મ સંબંધિત બાબતો પર સવાલ ઉઠાવવાનું શ કરશે, તો વિવિધ રિવાજો પર સેંકડો અરજીઓ આવવા લાગશે, જેના ધર્મ અને સભ્યતા બંને માટે ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની નવ ન્યાયાધીશોની બંધારણ બેન્ચ હાલમાં ધાર્મિક સ્થળોએ મહિલાઓ સાથેના કથિત ભેદૃભાવના મુદ્દાને ઉઠાવતી અરજીઓની સુનાવણી કરી રહી છે. આમાં કેરળમાં સબરીમાલા મંદિર કેસનો પણ સમાવેશ થાય છે. તે વિવિધ ધર્મોમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના અવકાશ અને મર્યાદૃાઓ પર પણ વિચાર કરી રહી છે, જેમાં દાઉદૃી બોહરા સમુદૃાયને લગતા કેસોનો સમાવેશ થાય છે.
બેન્ચમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ બી.વી. નાગરત્ના, ન્યાયાધીશ એમ.એમ. સુંદૃરેશ, ન્યાયાધીશ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ, ન્યાયાધીશ અરિંવદૃ કુમાર, ન્યાયાધીશ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહ, ન્યાયાધીશ પ્રસન્ના બી. વરાલે, ન્યાયાધીશ આર. મહાદૃેવન અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીનો સમાવેશ થાય છે.
દાઉદૃી બોહરા સમુદૃાયે ૧૯૮૬માં જાહેર હિતની અરજી દૃાખલ કરી હતી.દાઉદૃી બોહરા સમુદૃાયની કેન્દ્રીય સંસ્થાએ જાહેર હિતની અરજી દાખલ કરી હતી. આ અરજીમાં ૧૯૬૨ના બોમ્બે પ્રિવેન્શન ઓફ એક્સક્લુઝન એક્ટ, ૧૯૪૯ને રદ કરનારા ૧૯૬૨ના નિર્ણયને ઉથલાવી દૃેવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. આ કાયદા હેઠળ, સમુદાયના કોઈપણ સભ્યને બહિષ્કૃત કરવાનો નિર્ણય ગેરકાયદૃેસર માનવામાં આવતો હતો.
૧૯૬૨ના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયમાં જણાવાયું હતું કે દાઉદૃી બોહરા સમુદાયના ધર્મ અનુસાર, તેમના ધાર્મિક નેતા ધાર્મિક કારણોસર સભ્યને બહિષ્કૃત કરી શકે છે. આ તેમના ધર્મનો ભાગ માનવામાં આવતો હતો. તેથી, ૧૯૪૯ના કાયદૃાને તે સમયે બંધારણની કલમ ૨૬(બી) હેઠળ ગેરંટીકૃત ધાર્મિક અધિકારોનું ઉલ્લંઘન માનવામાં આવતું હતું, જેના કારણે આવા બહિષ્કારને ગેરકાયદૃેસર બનાવવામાં આવ્યો હતો.
દાઉદૃી બોહરા જૂથ વતી વરિષ્ઠ વકીલ રાજુ રામચંદ્રન ફેરફારની માંગ કરતા હાજર થયા. તેમણે દૃલીલ કરી હતી કે જો કોઈ પ્રથા વ્યક્તિના સામાજિક અથવા બિન-ધાર્મિક આચરણ પર આધારિત હોય, તો તેને બંધારણની કલમ ૨૫ અને ૨૬ હેઠળ ધાર્મિક અધિકારો દ્વારા સુરક્ષિત કરી શકાતી નથી. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ પ્રથામાં ધાર્મિક પાસું હોય પરંતુ તે મૂળભૂત અધિકારોને ગંભીર અસર કરે છે, તો પણ તેને બંધારણીય રક્ષણમાંથી બાકાત રાખી શકાય છે.
આ દૃલીલનો જવાબ આપતા, ન્યાયાધીશ નાગરત્નએ કહૃાું, “જો દરેક વ્યક્તિ બંધારણીય અદાલત સમક્ષ ચોક્કસ ધાર્મિક રિવાજો અથવા ધર્મ સંબંધિત બાબતો પર પ્રશ્ર્ન ઉઠાવવાનું શ કરે, તો એવી સભ્યતાનું શું થશે જ્યાં ધર્મ ભારતીય સમાજ સાથે આટલો ઊંડો સંકળાયેલો છે?”આ અધિકાર, તે અધિકાર, મંદિરો ખોલવા અને બંધ કરવા પર સવાલ ઉઠાવવા માટે સેંકડો અરજીઓ ઊભી થશે. આપણે આ વાતથી વાકેફ છીએ.
વધુમાં, ન્યાયાધીશ એમએમ સુંદૃરેશે કહૃાું કે દૃરેક પ્રકારનો ધર્મ તૂટી જશે અને દૃરેક બંધારણીય અદૃાલત બંધ કરવી પડશે. તેમણે એમ પણ કહૃાું કે ભારત એક પ્રગતિશીલ દૃેશ છે અને અહીં સંતુલન જાળવવું મહત્વપૂર્ણ છે. જો બે પક્ષો વચ્ચે વિવાદૃને મંજૂરી આપવામાં આવે છે, તો દૃરેક વ્યક્તિ દૃરેક વસ્તુ પર પ્રશ્ર્ન ઉઠાવશે. તમારા કિસ્સામાં, તમારી સાથે અન્યાય થયો હશે. પરંતુ બીજા કિસ્સામાં, બીજો સભ્ય કહી શકે છે, “હું આ સાથે સહમત નથી.” આ એક પગલું પાછળ છે. આપણા દૃેશમાં, જે પ્રગતિશીલ છે અને સતત આગળ વધી રહૃાું છે, વાસ્તવિક પ્રશ્ર્ન એ છે કે આપણે ક્યાં સુધી જઈ શકીએ છીએ.
ભારત બીજા કોઈ પણ પ્રદૃેશથી અલગ શું છે? શું આટલી બધી અલગ અલગ બાબતો હોવા છતાં, આપણે હજુ પણ એક સભ્યતા છીએ? તેમણે કહૃાું કે વિવિધતા એ દૃેશની તાકાત છે. આપણા ભારતીય સમાજમાં એક વાત સતત રહે છે તે છે માનવીઓ (પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકો)નો ધર્મ સાથેનો સંબંધ. રાજુ રામચંદ્રને જવાબ આપ્યો કે ભારત બંધારણ પર આધારિત સભ્યતા છે, અને બંધારણની ભાવના વિરુદ્ધ કંઈપણ ચાલુ રહી શકતું નથી. તેમણે કહૃાું કે આવા કિસ્સાઓમાં, કોર્ટની જવાબદૃારી છે કે તે હસ્તક્ષેપ કરે, પીછેહઠ ન કરે, એમ કહીને કે ઘણી બધી અરજીઓ થશે