બાંગ્લાદેશના આંતરરાષ્ટ્રીય ગુના ટ્રિબ્યુનલ-૨ એ મંગળવારે પ્રતિબંધિત અવામી લીગના સાત વરિષ્ઠ નેતાઓને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી છે. આ નેતાઓ પર ૨૦૨૪ ના વિદ્યાર્થીઓના નેતૃત્વ હેઠળના વિરોધ પ્રદર્શનો, જેને જુલાઈ બળવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, દરમિયાન હિંસાનું નિર્દેશન, ઉશ્કેરણી અથવા પ્રોત્સાહન આપવામાં ભૂમિકા ભજવવાનો આરોપ હતો. ત્રણ સભ્યોના ટ્રિબ્યુનલના વડા ન્યાયાધીશ મોહમ્મદ નઝરુલ ઇસ્લામ ચૌધરીએ તમામ સાતેય વિરુદ્ધ ચુકાદો આપ્યો. તમામ આરોપીઓની ટ્રાયલ તેમની ગેરહાજરીમાં હાથ ધરવામાં આવી હતી.
જે લોકોને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી છે તેમાં આવામી લીગના મહાસચિવ અને ભૂતપૂર્વ માર્ગ પરિવહન મંત્રી ઓબૈદુલ કાદર, સંયુક્ત મહાસચિવ એએફએમ બહાઉદ્દીન નસીમ અને ભૂતપૂર્વ માહિતી અને પ્રસારણ રાજ્યમંત્રી મોહમ્મદ અલી અરાફતનો સમાવેશ થાય છે. જુબો લીગના પ્રમુખ શેખ ફઝલે શમ્સ પાર્શ, મહાસચિવ મૈનુલ હુસૈન ખાન નિખિલ, બાંગ્લાદેશ છાત્ર લીગના પ્રમુખ સદ્દામ હુસૈન અને મહાસચિવ શેખ વલી આસિફ અનાનને પણ મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. ટ્રિબ્યુનલના ચુકાદા દરમિયાન સાત આરોપીઓ માટે સરકાર દ્વારા નિયુક્ત બચાવ પક્ષના વકીલો હાજર હતા. આ કેસ ૨૦૨૪ ના વિરોધ પ્રદર્શનો સાથે સંબંધિત છે, જેના લગભગ ૧૦ મહિના પછી ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાને ગેરહાજરીમાં મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
ટ્રિબ્યુનલે ૨૨ જાન્યુઆરીએ સાત આરોપીઓ સામે સાત આરોપો ઘડ્યા હતા, અને ૧૭ ફેબ્રુઆરીએ ટ્રાયલ શરૂ થયો હતો.આઇસીટી-૨ એ ૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૪ ના રોજ શેખ હસીનાની સરકારને સત્તા પરથી ઉથલાવી નાખનારા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન હિંસાનું નિર્દેશન અને ઉશ્કેરણી કરવામાં તેમની કથિત ભૂમિકાની તપાસ કરી હતી. ફરિયાદ પક્ષે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આરોપીઓએ વિરોધીઓને દબાવવા માટે સૂચનાઓ જારી કરી હતી, ઉશ્કેરણીજનક અને ઉશ્કેરણીજનક નિવેદનો આપ્યા હતા અને હિંસાની યોજનાઓની ચર્ચા કરતી બેઠકોમાં ભાગ લીધો હતો. તેમના પર સશસ્ત્ર હુમલાઓ, વ્યાપક દમન અને વિવિધ સ્થળોએ મીડિયાને નિયંત્રિત કરવાના પ્રયાસોમાં સંડોવણીનો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે હત્યા, હત્યાનો પ્રયાસ અને દેશભરમાં વ્યાપક હિંસા થઈ હતી.
શેખ હસીના ૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૪ ના રોજ બાંગ્લાદેશ છોડીને ભારત ગયા હતા, અને ત્યારથી ત્યાં રહે છે. નવેમ્બર ૨૦૨૫ માં, ટ્રિબ્યુનલે હસીના અને તેમના ભૂતપૂર્વ ગૃહમંત્રી, અસદુઝમાન ખાન કમાલને પણ વિદ્યાર્થીઓની આગેવાની હેઠળના વિરોધ પ્રદર્શનો પર કડક કાર્યવાહી દરમિયાન માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે ગેરહાજરીમાં મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી હતી. ટ્રિબ્યુનલે હસીનાને ઉચ્ચ કમાન્ડ જવાબદારીના સિદ્ધાંત હેઠળ દોષિત ઠેરવ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે તેમણે વિરોધીઓ સામે ઘાતક બળનો ઉપયોગ કરવાની સત્તા આપી હતી. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવ અધિકાર કાર્યાલયનો અંદાજ છે કે ૧૫ જુલાઈથી ૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૪ દરમિયાન વિરોધ-સંબંધિત હિંસામાં ૧,૪૦૦ જેટલા લોકો માર્યા ગયા હતા.
હસીનાની મૃત્યુદંડની આંતરરાષ્ટ્રીય ટીકા થઈ હતી. કાનૂની નિષ્ણાતો અને માનવ અધિકાર સંગઠનોએ ટ્રાયલની નિષ્પક્ષતા અને ત્યારબાદ થયેલી કાનૂની પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા હતા. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે ચુકાદાની ટીકા કરતા કહ્યું હતું કે ટ્રાયલ અને સજા ન્યાય સુનિશ્ચિત કરતી નથી. હ્યુમન રાઇટ્સ વોચે પણ ન્યાયી ટ્રાયલ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સંગઠને ખાસ કરીને એ હકીકત પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે હસીનાને તેમની પસંદગીના વકીલ દ્વારા પોતાનો કેસ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી ન હતી. ૧૯૭૧ના બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધ દરમિયાન માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓના કેસોની સુનાવણી માટે હસીના સરકાર દ્વારા ૨૦૧૦માં આંતરરાષ્ટ્રીય ગુના ટ્રિબ્યુનલની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. હસીના સરકારના પતન પછી, મોહમ્મદ યુનુસની આગેવાની હેઠળની વચગાળાની સરકારે ટ્રિબ્યુનલના કાયદામાં સુધારો કર્યો, જેમાં રાજકીય પક્ષો અને તેમની સાથે સંકળાયેલા સંગઠનો સામે કાર્યવાહી કરવાની સત્તાનો સમાવેશ થાય છે.
હસીના સરકારને હટાવ્યા બાદ, બાંગ્લાદેશમાં આવામી લીગના નેતાઓ, મંત્રીઓ, સાંસદો અને કાર્યકરો સામે મોટી સંખ્યામાં કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. આમાંના ઘણા કેસોમાં ટ્રાયલ હજુ શરૂ થઈ નથી. દરમિયાન, હસીનાએ ગયા મહિને કહ્યું હતું કે તે ડિસેમ્બરમાં બાંગ્લાદેશ પાછા ફરવા અને દેશને “સાચા માર્ગ” પર લાવવા માટે કટિબદ્ધ છે. તેણીએ કહ્યું હતું કે તે કેદ અથવા મૃત્યુદંડના જાખમે પણ પાછળ હટશે નહીં. તેણીએ આ નિવેદન નવી દિલ્હીમાં ઓડિયો-ઓન્લી મીડિયા દ્વારા આયોજિત વર્ચ્યુઅલ પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન આપ્યું હતું. ભારતમાં તેમના આગમન પછી મીડિયા સાથે આ તેમનો પહેલો જાહેર સંવાદ હતો. કાર્યક્રમમાં હાજર રહેલા લોકો હસીનાને જોઈ શક્યા નહીં અને ફક્ત તેમનો અવાજ સાંભળ્યો.