દાહોદ જિલ્લાના ગુરુ ગોવિંદ લિમડી ગ્રામ પંચાયત માટે મુખ્યમંત્રી ગ્રામોત્થાન યોજના હેઠળ એક વિશાળ વિલેજ ડેવલપમેન્ટ પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. V.S. InfraTech દ્વારા બનાવવામાં આવેલા આ દસ્તાવેજમાં ગામને “ડિજિટલ વિલેજ”, “નોલેજ વિલેજ”, “ગ્રીન વિલેજ” અને “સ્માર્ટ ગવર્નન્સ” વાળું આધુનિક ગામ બનાવવાનું સુંદર સપનું દેખાડવામાં આવ્યું છે. કુલ અંદાજિત ખર્ચ ₹26,28,67,800 છે.
પ્લાનમાં મુખ્ય કામો આ પ્રમાણે છે:
– પાણી પુરવઠા યોજના – ₹1.73 કરોડ
– સીવરેજ ડ્રેનેજ સિસ્ટમ અને SBR ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ – ₹10.55 કરોડ
– સોલાર સ્ટ્રીટ લાઇટ – ₹1.22 કરોડ
– આયકોનિક રોડ – ₹1.84 કરોડ
– આંતરિક રસ્તા (14 સ્થાનો) – ₹4.17 કરોડ
– જાહેર ટોઇલેટ બ્લોક્સ – ₹41 લાખ
– ઈ-લાઇબ્રેરી (G+2 બિલ્ડિંગ સહિત) – ₹2.98 કરોડ
– તળાવ વિકાસ – ₹1.79 કરોડ
– સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ – ₹1.60 કરોડ
કાગજ પર તો બધું ખૂબ જ આકર્ષક લાગે છે. આયકોનિક રોડ પર ડેકોરેટિવ બેન્ચ, પ્રીકાસ્ટ ફ્લાવર પોટ્સ, લેન્ડસ્કેપિંગ, થર્મોપ્લાસ્ટિક માર્કિંગ, CCTV કેમેરા, પેદેસ્ટ્રિયન પાથવે… બધું “મોડલ વિલેજ” જેવું દેખાય છે. ઈ-લાઇબ્રેરીમાં એર કન્ડિશનિંગ, કમ્પ્યુટર, વાઈ-ફાઈ અને રીડિંગ રૂમની વાત છે. તળાવ પર સ્ટોન પિચિંગ, કમ્પાઉન્ડ વોલ, પ્લે ઈક્વિપમેન્ટ અને સોલાર લાઇટની વાત છે. સોલાર સ્ટ્રીટ લાઇટથી આખું ગામ રાત્રે ઝગમગશે એવું કહેવામાં આવ્યું છે.
પણ હાલની વાસ્તવિકતા એ છે કે આ બધું માત્ર બ્લુપ્રિન્ટ છે. કોઈ રસ્તો હજુ પાક્યો નથી, કોઈ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ ઊભો થયો નથી, કોઈ લાઇબ્રેરી ચાલુ નથી. ફક્ત પ્લાન કહે છે કે “આવું થવાનું છે”.
સૌથી મોટો અને ગંભીર સવાલ એ છે કે જે રસ્તા “આયકોનિક” બનાવવાના છે અને જે આંતરિક રસ્તા પહોળા કરવાના છે, તેમાં કોના ઘર અને કોની જમીન જશે?
પ્લાનમાં તેજાજી મહારાજ મંદિરથી ઝાલોદ બાયપાસ સુધી (ઝંડા ચોક અને જૈન મંદિર માર્ગે) આયકોનિક રોડ બનાવવાની વાત છે. સાથે 14 જગ્યાએ આંતરિક RCC રસ્તા પણ પહોળા કરવાના છે. પણ આ બ્લુપ્રિન્ટમાં ક્યાંય સ્પષ્ટ લખ્યું નથી કે આ રસ્તા પહોળા કરતી વખતે કેટલા મકાનો ખાલી કરાવવા પડશે, કેટલી નાની દુકાનો હટાવવી પડશે કે કેટલી જમીન સરકારી થશે. ફક્ત “વિકાસ” અને “સ્માર્ટ ગામ” શબ્દો લખીને છોડી દેવામાં આવ્યું છે.
વિકાસના ચક્કરમાં જે લોકોનાં ઘર કે દુકાનો રસ્તાની લાઈનમાં આવે છે, તેમને કહેવામાં આવશે કે “તમારું મકાન દબાણમાં છે”. પછી વળતર કેટલું મળશે, ક્યારે મળશે, નવું રહેવાનું ક્યાં મળશે અને વેપાર ક્યાં કરવો પડશે – એ અંગે પ્લાનમાં કોઈ જવાબ નથી. સ્માર્ટ ગામ તો બનશે, પણ કોના ઘરની કિંમતે? કોની રોજી-રોટીની કિંમતે?
બીજી તરફ, ₹10 કરોડથી વધુનો સીવરેજ પ્લાન્ટ અને પાણીનું નેટવર્ક બન્યા પછી તેનું નિભાવ કોણ કરશે? ગ્રામ પંચાયત પાસે એટલી ક્ષમતા અને નાણાં છે? કે ફરી એક વાર “બન્યું અને બગડ્યું”ની જૂની કથા લખાશે? સોલાર લાઇટોના બેટરી અને મેન્ટેનન્સનો ખર્ચ કોણ ભોગવશે? ઈ-લાઇબ્રેરીમાં કમ્પ્યુટર અને ઈન્ટરનેટ કેટલા વર્ષ સુધી ચાલશે?
સારાંશમાં, લિમડીને સ્માર્ટ ગામ બનાવવાનો આ પ્લાન કાગજ પર ખૂબ જ આકર્ષક અને આકર્ષક છે. પણ જ્યાં સુધી રસ્તા પહોળા કરતી વખતે કોના ઘર જશે તેની સ્પષ્ટતા ન આવે, વળતરની પારદર્શક વ્યવસ્થા ન થાય, અને કામ ખરેખર જમીની સ્તરે શરૂ ન થાય, ત્યાં સુધી આ માત્ર એક સુંદર બ્લુપ્રિન્ટ જ રહેશે. સ્માર્ટ ગામ તો બનવાનું છે… પણ કોના ઘર ખાલી કરીને, કોની જમીન લઈને – એ હજુ મોટું પ્રશ્નચિહ્ન છે.