ઉત્તર પ્રદેશમાં યોગી આદિત્યનાથ સરકારે સમાજવાદી પાર્ટી સરકારના ૨૦૧૬ના મદરેસા પગાર બિલને ઔપચારિક રીતે પાછું ખેંચવાનો નિર્ણય લીધો છે. સરકારનો દાવો છે કે તેની કેટલીક જોગવાઈઓ સમાનતાના બંધારણીય સિદ્ધાંત સાથે વિરોધાભાસી છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં યોગી આદિત્યનાથ સરકારે સમાજવાદી પાર્ટી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન ૨૦૧૬માં પસાર કરાયેલ ઉત્તર પ્રદેશ મદરેસા (શિક્ષકો અને અન્ય કર્મચારીઓને પગારની ચુકવણી) બિલ પાછું ખેંચવાનો નિર્ણય લીધો છે. વિધાનસભા અને વિધાનસભા પરિષદમાં પસાર થવા છતાં, આ બિલ ક્યારેય કાયદો બન્યું નહીં કારણ કે તત્કાલીન રાજ્યપાલે બંધારણીય વાંધાઓને ટાંકીને તેને રાષ્ટ્રપતિના વિચારણા માટે અનામત રાખ્યું હતું. હવે, યોગી સરકારે આ બિલને કાયદામાં ફેરવવાની બધી આશાઓ ખતમ કરી દીધી છે, અને દાવો કર્યો છે કે તે સમાનતાના બંધારણીય સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
૨૦૧૬ માં, તત્કાલીન સમાજવાદી પાર્ટી સરકારે મદરેસા શિક્ષકો અને કર્મચારીઓને પગાર ચૂકવવા અંગે વિધાનસભામાં એક બિલ પસાર કર્યું હતું. સરકારનો જણાવેલ ઉદ્દેશ્ય મદરેસા કર્મચારીઓના પગાર માટે એક અલગ કાનૂની વ્યવસ્થા બનાવવાનો હતો. જો કે, તે સમયે બિલની કેટલીક જોગવાઈઓ અંગે બંધારણીય પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા.
બિલમાં એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી કે જા મદરેસા શિક્ષકો અને કર્મચારીઓને સમયસર પગાર નહીં મળે, તો જવાબદાર અધિકારીઓ સામે ફોજદારી આરોપો દાખલ કરવામાં આવશે. અન્ય જોગવાઈઓ પણ હતી જે સ્પષ્ટપણે મુસ્લીમ તુષ્ટિકરણની તરફેણમાં સમાનતાના બંધારણીય સિદ્ધાંતને અવગણતી દેખાતી હતી.
એવા પણ આરોપો હતા કે કર્મચારીઓની અમુક શ્રેણીઓને સામાન્ય કાનૂની પ્રક્રિયાથી અલગ રક્ષણ મળ્યું હતું. આ જ કારણ છે કે તે સમયે વિપક્ષ અને કાનૂની નિષ્ણાતોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
ગૃહમાં પસાર થયા પછી, બિલ રાજ્યપાલ પાસે પહોંચ્યું, પરંતુ તેમણે તેને મંજૂરી આપી ન હતી. બાદમાં તેને રાષ્ટ્રપતિના વિચાર માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું હતું.
રાજ્યપાલ રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલને રાષ્ટ્રપતિના વિચાર માટે અનામત રાખી શકે છે અથવા મોકલી શકે છે જો તે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારની સત્તાઓ સાથે વિરોધાભાસી લાગે, હાઇકોર્ટની સ્થિતિને જોખમમાં મૂકે અથવા બંધારણીય જાગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરે.
મુદ્દો એ છે કે ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૦૦ રાજ્યપાલને સત્તા આપે છે કે જા બંધારણીય શંકા ઊભી થાય તો રાજ્ય બિલને રાષ્ટ્રપતિના વિચાર માટે અનામત રાખી શકે. જેમ કે તે સમયના મીડિયા અહેવાલો સૂચવે છે, તત્કાલીન રાજ્યપાલ રામ નાઈકે સ્વીકાર્યું હતું કે બિલની કેટલીક જોગવાઈઓ બંધારણના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો સાથે વિરોધાભાસી હોઈ શકે છે. ત્યારબાદ આ મામલો રાષ્ટ્રપતિને મોકલવામાં આવ્યો હતો. આવા બિલ જ્યાં સુધી રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ ન મળે ત્યાં સુધી કાયદો બનતો નથી.
હકીકતમાં, ભારતીય બંધારણનો અનુચ્છેદ ૧૪ કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને તમામ વ્યક્તિઓને સમાન કાનૂની રક્ષણની ખાતરી આપે છે. આ બિલ અંગેની ચર્ચામાં સમાનતાનો સિદ્ધાંત એક કેન્દ્રિય કાનૂની મુદ્દો રહે છે.સરકાર દલીલ કરે છે કે કોઈપણ એક વર્ગને વિશેષ કાનૂની રક્ષણ આપતી જોગવાઈઓ આ સિદ્ધાંત સાથે અસંગત છે. સરકારે એવી નીતિઓ બનાવવી જોઈએ જે તમામ વર્ગોને લાભ આપે.
સમાજવાદી પાર્ટીની સરકાર દરમિયાન ગૃહ દ્વારા બિલ પસાર થયા પછી પણ, આ જ કારણ દર્શાવીને, રાજ્યપાલે પહેલા બિલને રોકી રાખ્યું અને પછી રાષ્ટ્રપતિને વિચારણા માટે મોકલ્યું.
હવે, યોગી આદિત્યનાથ સરકાર હેઠળ, આ બિલ, જે હજુ સુધી કાયદો બન્યું ન હતું, તેને બંધારણીય સમાનતાના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ માનવામાં આવ્યું હતું, અને જૂના બિલને પાછું ખેંચવું યોગ્ય માનવામાં આવ્યું હતું.જાકે કોઈપણ બંધારણીય પ્રશ્ન પર કોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય છે, આ કેસમાં બિલ કાયદો બન્યું નથી, તેથી તેની ન્યાયિક માન્યતા પર કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી.
આ કેસના સંપૂર્ણ તથ્યોના આધારે, એવું કહી શકાય કે મદરેસા પગાર બિલ પર ઉત્તર પ્રદેશ સરકારનો નિર્ણય ફક્ત એક રાજકીય મુદ્દો નથી પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ પણ છે. યોગી આદિત્યનાથની સરકારે બંને બાજુથી આ બિલનો પ્રસ્તાવ મૂક્્યો છે. ગૃહોમાંથી બિલ પાછું ખેંચવાનો નિર્ણય કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો અંત દર્શાવે છે, જેનો અર્થ એ થાય કે તે રાજ્યમાં ક્યારેય કાયદા તરીકે ઘડવામાં આવશે નહીં.