પહલગામ આતંકવાદી હુમલામાં ૨૬ નિર્દોષ નાગરિકોની ક્રૂર હત્યા બાદ ભારતે પાકિસ્તાન સામે શરૂ કરેલી રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક ઝુંબેશ હવે જમીન પર તેની અસર બતાવી રહી છે. દાયકાઓથી ઉદારતા અને સંયમ દર્શાવતા ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આતંકવાદ અને સહયોગ સાથે રહી શકતા નથી. ભારત સરકારે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કર્યા પછી, દેશના ખેડૂતો, ઉદ્યોગો અને ઉર્જા ઉત્પાદન માટે ભારતના પાણીનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવાના હેતુથી પ્રોજેક્ટ્સ પર ઝડપથી કામ શરૂ થયું છે.
૧૯૬૦ માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરાયેલ સિંધુ જળ સંધિમાં સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબ નદીઓના ઉપયોગ માટે ખાસ જાગવાઈઓ હતી. આ નદીઓનું મોટાભાગનું પાણી પાકિસ્તાન તરફ વહેતું હતું, જ્યારે ભારતને મર્યાદિત ઉપયોગની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. જાકે, પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા પછી, ભારતે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે “લોહી અને પાણી એકસાથે વહી શકતા નથી.” ભારતનો સંદેશ સ્પષ્ટ હતોઃ જા પાકિસ્તાન આતંકવાદને ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખશે, તો તેની સાથે સામાન્ય સંબંધો ચાલુ રહી શકશે નહીં.
ભારત સરકારે હવે ચેનાબ નદી પ્રણાલીના જળ સંસાધનોનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરવા માટે મોટા પગલાં લીધા છે. યોજના અનુસાર, હિમાચલ પ્રદેશના લાહૌલ-સ્પિતિ ક્ષેત્રમાં વહેતી ચંદ્રા નદીને ટનલ દ્વારા બિયાસ નદી પ્રણાલી સાથે જાડવાની પ્રક્રિયાને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આનાથી રાજસ્થાન સહિત દેશના શુષ્ક પ્રદેશોમાં સિંચાઈ માટે વધારાનું પાણી ઉપયોગમાં લઈ શકાશે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ પ્રોજેક્ટ ભવિષ્યમાં પાણી વ્યવસ્થાપન અને ખેતી માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
વર્ષોથી, સિંધુ જળ સંધિ હેઠળના નિયંત્રણોને કારણે, જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સલાલ અને બગલીહાર જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સના જળાશયોમાં એકઠા થતા કાંપને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાની પ્રક્રિયા મર્યાદિત રહી છે. ભારત હવે આ જળાશયોમાંથી વ્યાપક કાદવ કાઢવા, ડ્રેજ કરવા અને ફ્લશ કરવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. ચુના નદીના જળાશયમાંથી કાદવ કાઢવા અને ડ્રેજિંગ થઈ ચૂક્યું છે, પરંતુ ફ્લશિંગ હજુ સુધી પૂર્ણ થયું ન હતું કારણ કે ચુના નદીના જળાશયના નીચલા દરવાજા ખોલવા જરૂરી હતા.
આ માટે પાકિસ્તાન પાસેથી પરવાનગી લેવી પડી હતી, અને પાકિસ્તાને ક્યારેય આ દરવાજા ખોલવાની મંજૂરી આપી ન હતી, તેમને કાયમી રૂપે તાળા મારી દીધા હતા. જાકે, હવે, સિંધુ જળ સંધિની સમાપ્તિ પછી, ભારત સરકાર નીચલા દરવાજા ખોલીને આ જળાશયોમાં જમા થયેલા કાંપને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આનાથી આ જળાશયોની પાણી સંગ્રહ ક્ષમતામાં વધારો થશે, અને ભારત હવે આ જળાશયોમાં સંગ્રહિત પાણીનો ઉપયોગ વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે કરી શકશે. આ પ્રક્રિયાથી જળાશયોની સંગ્રહ ક્ષમતામાં વધારો થશે, વીજળી ઉત્પાદનમાં સુધારો થશે અને ભવિષ્યમાં જળ સંસાધનોનો વધુ કાર્યક્ષમ ઉપયોગ શકય બનશે.
ભારતનું આ પગલું ફક્ત પાણી વ્યવસ્થાપનનો વિષય નથી, પરંતુ તેને એક સ્પષ્ટ વ્યૂહાત્મક સંદેશ પણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. નવી દિલ્હી સંકેત આપી રહ્યું છે કે જા કોઈ પડોશી દેશ તેની નીતિના ભાગ રૂપે આતંકવાદને અપનાવવાનું ચાલુ રાખે છે, તો તેના પરિણામો તેની સરહદો સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં.દાયકાઓથી, ભારતે ઉદારતા દર્શાવી છે, કરારોનું સન્માન કર્યું છે અને પડોશી સંબંધો સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. પરંતુ નિર્દોષ નાગરિકો સામે આતંકવાદી હુમલાઓએ પરિસ્થિતિ બદલી નાખી છે.
કોઈ રાષ્ટ્રની સદ્ભાવનાને તેની નબળાઈ સમજવાનો પ્રયાસ કરવો એ એક ગંભીર ભૂલ છે. ભારતે ફરી એકવાર દર્શાવ્યું છે કે તે શાંતિ ઇચ્છે છે, પરંતુ તેની સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિતોમાં સમાધાન કરશે નહીં. જા આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે, તો તે માત્ર લશ્કરી મોરચે જ નહીં, પરંતુ રાજદ્વારી, આર્થિક અને સંસાધન વ્યવસ્થાપન દ્વારા પણ જવાબ આપશે. આજે, ભારત તેના ખેડૂતો, તેના યુવાનો અને તેના વિકાસના લાભ માટે તેના યોગ્ય પાણીનો ઉપયોગ કરવા માટે આગળ વધી રહ્યું છે. આ ફક્ત પાણીની વાર્તા નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સંકલ્પ, આત્મનિર્ભરતા અને આતંકવાદ સામે એક મજબૂત સંદેશની વાર્તા છે.