પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીએ ગયા અઠવાડિયે ‘મક્કા સંરક્ષણ કરાર’ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે આ ત્રિપક્ષીય કરારનો હેતુ અસ્થર મધ્ય પૂર્વ ક્ષેત્રમાં ઈરાન અને ઇઝરાયલના વર્ચસ્વને રોકવાનો છે. પરંતુ ભારત પાકિસ્તાન સાથે સતત તણાવમાં રહેતું હોવાથી, ભારતમાં પ્રશ્ન એ છે કે આ કરાર તેના માટે કેવા પ્રકારની સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. પાકિસ્તાન ઈરાન યુદ્ધમાં મધ્યસ્થી કરવાના પ્રયાસો માટે હેડલાઇન્સમાં હોઈ શકે છે, પરંતુ તેની સ્થાનિક પરિસ્થતિ ભયાનક છે.ખૈબર પખ્તુનખ્વા અને બલુચિસ્તાન પહેલાથી જ પાકિસ્તાન માટે ખતરનાક રહ્યા છે, અને હવે પીઓકે પણ દેશની સરકાર માટે સમસ્યા બની ગયું છે.
પ્રશ્ન એ છે કે પાકિસ્તાન આ ત્રણ પ્રદેશો પર કેટલો સમય અને કયા ખર્ચે નિયંત્રણ જાળવી શકશે. યુરેશિયન ટાઇમ્સમાં પ્રકાશિત એક લેખમાં, ભૂ-રાજકીય નિષ્ણાત નીતિન જે. ટીકુએ લખ્યું છે કે આંતરિક અશાંતિ છતાં, પાકિસ્તાને સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી સાથે સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે તેણે દેશની બહાર લડવા માટે તૈયાર રહેવું જાઈએ. તે યુદ્ધ કાં તો યમનમાં હુથીઓ સામે હોઈ શકે છે અથવા ઈરાનમાં. એકંદર પરિÂસ્થતિ એવી છે કે પાકિસ્તાને પોતાના માટે છઠ્ઠો મોરચો ખોલ્યો છે. ૧- ભારત, બીજા- બલુચિસ્તાન, ત્રીજા- ખૈબર પખ્તુનખ્વા, ચોથો-પીઓકે, ૫મો- અફઘાનિસ્તાન, અને છઠ્ઠો- ઈરાન અને હુથી બળવાખોરો જેવા ઈરાન સમર્થિત પ્રોક્સી જૂથો.
નીતિન જે. ટીકુ લખે છે કે ગયા વર્ષે મે મહિનામાં ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન, ભારતીય સેનાએ પાકિસ્તાનના સંરક્ષણનો પર્દાફાશ કર્યો હતો. ભારતે પહેલા રાઉન્ડના હુમલામાં પાકિસ્તાની સુરક્ષા ઘેરાબંધી તોડીને અસંખ્ય આતંકવાદી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા એટલું જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં પાકિસ્તાની લશ્કરી માળખાને નુકસાન પહોંચાડનારા ચોકસાઈભર્યા હુમલાઓ પણ કર્યા. સેટેલાઇટ છબીઓએ પાકિસ્તાનમાં ભારે નુકસાનની પુષ્ટિ કરી છે, જેમાં રનવે, હેંગર, કમાન્ડ-એન્ડ-કંટ્રોલ સેન્ટરોનો નાશ અને ૧૪ જેટલા વિમાનો અને અસંખ્ય ગ્રાઉન્ડ કર્મચારીઓના નુકસાનનો સમાવેશ થાય છે. પાકિસ્તાને અનેક ભારતીય જેટ તોડી પાડવાનો પણ દાવો કર્યો હતો, પરંતુ તેને સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો. પાકિસ્તાન ભારતના જી-૪૦૦ સંચાલિત હવાઈ સંરક્ષણ નેટવર્કમાં પ્રવેશ કરવામાં નિષ્ફળ ગયું.
નીતિન જે. ટિકૂના મતે, તુર્કી પહેલેથી જ નાટો સભ્ય છે અને કદાચ સૌથી લશ્કરી રીતે શક્તિશાળી ઇસ્લામિક દેશ છે. તેને ખરેખર તેની સુરક્ષા માટે પાકિસ્તાન કે સાઉદી અરેબિયાની જરૂર નથી. તુર્કીનો કોઈ સંઘર્ષ પણ નથી. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયાને ઈરાન અને હુતી બળવાખોરોથી નોંધપાત્ર નુકસાન થયું છે. પરંતુ જ્યારે અમેરિકા પોતે તેનું સંપૂર્ણ રક્ષણ કરી શક્્યું નથી, તો પાકિસ્તાન અને તુર્કી શું કરી શકે?આ જ કારણ છે કે પાકિસ્તાન સૌથી સંવેદનશીલ Âસ્થતિમાં છે. પાકિસ્તાન, જે એક વર્ષથી વધુ સમય પછી પણ તેના એરબેઝનું સમારકામ કરી રહ્યું છે, તે આ કરાર દ્વારા ભારતને એક મજબૂત સંદેશ મોકલવાનું લક્ષ્ય રાખી રહ્યું છે. ભારતે દેશ પર કોઈપણ આતંકવાદી હુમલા પછી ઓપરેશન સિંદૂર ફરી શરૂ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે.
ભારતે તુર્કીના વિરોધીઓ, જેમ કે ગ્રીસ, સાયપ્રસ અને આર્મેનિયા સાથે મજબૂત લશ્કરી સંબંધો બનાવ્યા છે. ભારત ઇઝરાયલ સાથે પણ મજબૂત લશ્કરી સંબંધો ધરાવે છે. કાગળ પર ઔપચારિક કરાર ન હોય શકે, પરંતુ ભારત-ઇઝરાયલ સંબંધો કોઈપણ ઉપરછલ્લા કરાર કરતાં વધુ ઊંડા જાય છે.તેથી, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે મક્કા કરાર પાકિસ્તાનને ઇસ્લામિક વિશ્વના વ્યાપક સુરક્ષા માળખામાં એકીકૃત કરે છે. પરંતુ તેનું અÂસ્તત્વ લગભગ અશક્્ય છે. પાકિસ્તાનનો સૌથી મોટો પ્રાંત, બલુચિસ્તાન, તેની સ્વતંત્રતા માટે લડી રહ્યો છે, અને જા આ પરિÂસ્થતિ ચાલુ રહેશે, તો સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી તેના બચાવમાં આવે તે પહેલાં પાકિસ્તાન ઘણા ટુકડાઓમાં વિભાજીત થઈ જશે.