અમને એક મજબૂત ગેરંટીની જરૂર છે કે ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવશે નહીં – વેન્સ
મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા માટે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં યોજાયેલી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની મહત્વપૂર્ણ વાટાઘાટો કોઈપણ કરાર વિના સમાપ્ત થઈ. યુએસના ઉપપ્રમુખ જેડી વાન્સે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે ૨૧ કલાકની વાટાઘાટો છતાં, બંને દેશો વચ્ચે કોઈ કરાર થયો નથી.
બંને દેશો વચ્ચે ત્રણ રાઉન્ડની વાતચીત થઈ, પરંતુ કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા નહીં. જેડી વાન્સે જણાવ્યું હતું કે યુએસની પ્રાથમિક માંગ એ હતી કે ઈરાન કોઈપણ પરમાણુ શસ્ત્ર કાર્યક્રમ અથવા સંબંધિત કાર્યક્રમોને સંપૂર્ણપણે છોડી દેવા માટે સ્પષ્ટ અને નક્કર પ્રતિબદ્ધતા બનાવે. જા કે, ઈરાન આ માટે સંમત થવા તૈયાર ન હતું.
જેડી વાન્સે જણાવ્યું હતું કે, “અમને એક મજબૂત ગેરંટીની જરૂર છે કે ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્ર વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરશે નહીં કે તે ઝડપથી કરવા માટે સાધનો પ્રાપ્ત કરશે નહીં. અમે કોઈપણ કરાર પર પહોંચ્યા વિના યુએસ પાછા ફરી રહ્યા છીએ.”
જે.ડી. વેન્સે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું, “ખરાબ સમાચાર એ છે કે આપણે કોઈ કરાર પર પહોંચ્યા નથી. મને લાગે છે કે આ ઈરાન માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કરતાં પણ ખરાબ સમાચાર છે. તેથી, અમે કોઈ કરાર પર પહોંચ્યા વિના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પાછા ફરી રહ્યા છીએ. તેઓએ અમારી શરતો સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો. અમે છેલ્લા ૨૧ કલાકથી આ કાર્યમાં રોકાયેલા છીએ અને ઈરાનીઓ સાથે ઘણી મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓ કરી છે. આ સારા સમાચાર છે. ખરાબ સમાચાર એ છે કે આપણે કોઈ કરાર પર પહોંચ્યા નથી.”
જોકે, ઈરાને અલગ વલણ અપનાવ્યું. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા, ઇસ્માઇલ બકાઈએ કહ્યું કે વાટાઘાટોની સફળતા બીજી બાજુ કેટલી પ્રામાણિકતા અને સંતુલન બતાવે છે તેના પર નિર્ભર છે. તેમણે કહ્યું કે છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રતિબંધો હટાવવા, યુદ્ધ વળતર અને સમગ્ર ક્ષેત્રમાં દુશ્મનાવટનો અંત જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. તેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પર અતિશય અને ગેરકાયદેસર માંગણીઓ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો. દરમિયાન, ઈરાનની રાજ્ય સમાચાર એજન્સી, તસ્નીમે, વાટાઘાટોના નિષ્કર્ષ પર પહોંચવામાં નિષ્ફળતા માટે જવાબદાર ગણાવી. યુએસની માંગણીઓને દોષી ઠેરવી.
ઈરાન અને યુએસ વચ્ચેની વાટાઘાટોના અનિર્ણાયક થવાથી સમગ્ર વિશ્વ માટે ઊર્જાનો શ્રોત ગણાતા મધ્ય પૂર્વના ભવિષ્ય વિશે ઘણા પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા માટે ઈરાન તરફથી કોઈ દૃઢ પ્રતિબદ્ધતા ન હોવાથી, વૈÂશ્વક તેલ અને ગેસ પુરવઠા પર નાકાબંધી ચાલુ રહેશે. દરમિયાન, ઈસ્લામાબાદની તેમની મુલાકાત દરમિયાન, યુએસ ઉપપ્રમુખ જેડી વેઈસે આગળ શું થશે તે સ્પષ્ટ કર્યું ન હતું. તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે ઈરાન હજુ પણ પાછા ફરી શકે છે અને યુએસની અંતિમ અને શ્રેષ્ઠ ઓફર સ્વીકારી શકે છે, પરંતુ તેમણે મતભેદોને ઉકેલવા માટે ભવિષ્યની વાટાઘાટો વિશે કોઈ વિગતો આપી નથી. જા બંને દેશો ચાલુ રહે છે, તો મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર યુદ્ધ વધવાની શક્યતા છે. વધુમાં, સમગ્ર વિશ્વને વધુ ઊર્જા સંકટનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકાની માંગ છે કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ કોઈપણ શરત વગર સંપૂર્ણ રીતે ખુલ્લું રહેવું જાઈએ. ત્યાં કોઈ ફી કે ટોલ વસૂલવામાં ન આવે અને આંતરરાષ્ટીય જહાજાને અવરજવરની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા મળે. બીજી તરફ, ઈરાન પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખવા અથવા આંશિક અધિકારોની માન્યતા ઈચ્છે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાને આ જળમાર્ગ બંધ કર્યો હતો, જેનાથી વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦% હિસ્સો પ્રભાવિત થયો હતો.
ઈરાને લેબેનોનમાં ઈઝરાયેલ અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચે યુદ્ધવિરામ (સીઝફાયર) ને વાતચીતની પૂર્વ-શરત બનાવી હતી. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે આ શરતનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો હતો. જેડી વેન્સે આને ‘રીઝનેબલ મિસઅંડરસ્ટેન્ડંગ’ ગણાવી હતી, પરંતુ ઈરાન આ મુદ્દે નમતું જાખવા તૈયાર ન થયું. હાલમાં ઈઝરાયેલ લેબેનોનમાં તેના હુમલા ચાલુ રાખી રહ્યું છે.
ઈરાનની મુખ્ય માંગ હતી કે તેની વિદેશમાં ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિ (બ્લોક્ડ એસેટ્સ) મુક્ત કરવામાં આવે, આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવે અને તેને ન્યુક્લયર એનરિચમેન્ટ (પરમાણુ સંવર્ધન) નો અધિકાર આપવામાં આવે. અમેરિકાએ પરમાણુ હથિયારોની ક્ષમતા સાથે જાડાયેલી કોઈપણ રાહ આપવાની ના પાડી દીધી હતી. યુએસ દ્વારા આપવામાં આવેલા ૧૫-પોઈન્ટના પ્રસ્તાવને ઈરાને ‘અતિશય લોભી’ ગણાવ્યો હતો.
૪. અન્ય શરતો ઈરાને યુદ્ધમાં થયેલા નુકસાન માટે વળતર અને સમગ્ર પ્રદેશમાં વ્યાપક સીઝફાયરની માંગ પણ કરી હતી, જેને અમેરિકાએ ફગાવી દીધી હતી.
વાર્તા શરૂ થાય તે પહેલાં રાષ્ટÙપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે, “જા કોઈ સોદો નહીં થાય, તો અમે ફરીથી હુમલાઓ શરૂ કરીશું. અમારા યુદ્ધ જહાજાને શ્રેષ્ઠ સજ્જ કરવામાં આવી રહ્યા છે.” ટ્રમ્પે કહ્યું, “ઈરાન પાસે હોર્મુઝથી ટૂંકા
આભાર – નિહારીકા રવિયા ગાળાના પાછા ખેંચવા સિવાય કોઈ પત્તો બાકી નથી.” વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગયા પછી, ટ્રમ્પે કહ્યું, “કંઈ વાંધો નહીં, આપણે જીતી ગયા છીએ. ઈરાન સંપૂર્ણપણે હાર્યું છે. કોઈ ડીલ થાય કે ન થાય, તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી.” જેડી વાન્સે એમ પણ કહ્યું કે અમેરિકા કોઈ ડીલ વગર પરત ફરી રહ્યું છે.
૧૨ એપ્રિલની સવાર સુધીમાં તાત્કાલિક કોઈ લશ્કરી કાર્યવાહીની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. બંને પક્ષો વચ્ચે બે અઠવાડિયાનો નાજુક સીઝફાયર હજુ પણ લાગુ છે. જાકે, ટ્રમ્પના અભિગમને જાતાં અમેરિકા હવે દબાણ વધારી શકે છે – કદાચ નૌકાદળના ઓપરેશન દ્વારા અથવા લક્ષિત હુમલાઓ દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણપણે સાફ કરવા માટે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે તેની પાસે મજબૂત લશ્કરી સ્થિતિ છે, તેથી કોઈ બેકઅપ પ્લાનની જરૂર નથી. ઈરાને એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જા અમેરિકા તેની શરતો સાથે સંમત નહીં થાય, તો ઈંટનો જવાબ પથ્થરથી અપાશે.