સુપ્રીમ કોર્ટે ગટર, ગટર અથવા સેપ્ટિક ટાંકી જાતે સાફ કરતી વખતે મૃત્યુ પામેલા કામદારોના પરિવારોને રૂ. ૩૦ લાખનું વળતર આપવાના તેના આદેશનો કડક અમલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેના નિર્દેશમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જે રાજ્યો અને અધિકારીઓ તેના આદેશોનું પાલન નહીં કરે તેમની સામે ગંભીરતાથી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ચાલો જાણીએ કે સુપ્રીમ કોર્ટે આ બાબતે બીજું શું કહ્યું.
સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે ૧૫ રાજ્યો દ્વારા રજૂ કરાયેલા અહેવાલોની તપાસ કરી. આ અહેવાલોમાં મૃતક કર્મચારીઓના પરિવારોને આપવામાં આવેલા વળતર,એફઆઇઆર દાખલ કરવા અને મૃત્યુ માટે જવાબદાર લોકો સામે ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવા અંગે માહિતી આપવામાં આવી હતી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં વળતર મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ પરિવારોને પૈસા મળ્યા છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, એફઆઇઆર દાખલ કરવાની સ્થિતિ પણ અસ્પષ્ટ હતી. આ પછી, કોર્ટે સંબંધિત રાજ્યોને ચાર અઠવાડિયામાં નવા અહેવાલો રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ મુજબ, રાજ્યોએ પરિવારોને વળતર મળ્યું છે કે નહીં, એફઆઇઆર દાખલ કરવામાં આવી હતી કે નહીં અને ગુનેગારો સામે આગળ શું કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે તે જણાવવું આવશ્યક છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જા કોઈ કામદાર ખાનગી કોન્ટ્રાક્ટર અથવા ખાનગી સંસ્થા માટે કામ કરતી વખતે મૃત્યુ પામે છે, તો રાજ્ય તેની જવાબદારીથી છટકી શકે નહીં. રાજ્યએ ખાતરી કરવી જાઈએ કે પીડિત પરિવારને વળતર મળે. ત્યારબાદ રાજ્ય જવાબદાર પક્ષ પાસેથી આ રકમ વસૂલ કરી શકે છે. એ નોંધવું જાઈએ કે દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી સેપ્ટિક ટાંકીમાં મૃત્યુ પામેલા કામદારોના અહેવાલો બહાર આવતા રહે છે.
કોર્ટે ગટર અને સેપ્ટિક ટાંકી કામદારો માટે એક મોડેલ વળતર યોજના પર પણ વિચારણા કરી. આ યોજના સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય સાથે પરામર્શ કરીને વિકસાવવામાં આવી હતી. પ્રસ્તાવિત યોજનામાં સફાઈ દરમિયાન મૃત્યુ અથવા અપંગતાની જાણ કરવી, દાખલ કરવી, પીડિત પરિવારને કાનૂની સહાય પૂરી પાડવી અને વળતર ભંડોળનું સમયસર વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવું શામેલ છે. કોર્ટે સંબંધિત રાજ્યોને તેમની ખામીઓ સુધારવા માટે બીજી તક આપી અને તેમને ચાર અઠવાડિયામાં વધારાના અહેવાલો સબમિટ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.