બિહારની નદીઓમાં વાર્ષિક વિનાશક પૂર અને કાંપના ભંડારને સંબોધવા માટે એક મુખ્ય નીતિગત પહેલ કરવામાં આવી છે. “બિહાર જળ સંસાધન પુનઃસ્થાપન અને કાંપ વ્યવસ્થાપન નીતિ ૨૦૨૬” હેઠળ નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રાલય અને બિહાર સરકાર વચ્ચે એક સીમાચિહ્નરૂપ સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા. કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી અને બિહારના મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરીની હાજરીમાં હસ્તાક્ષર કરાયેલા આ કરાર હેઠળ, નદીઓ અને જળાશયોમાંથી વૈજ્ઞાનિક રીતે કાઢવામાં આવેલા કાંપનો ઉપયોગ હવે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના નિર્માણ અને ભરણમાં કરવામાં આવશે. બિહાર આ કાંપ વ્યવસ્થાપન નીતિ લાગુ કરનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે.
નદીઓમાં કાંપનો સંચય બિહારમાં પાણીના પ્રવાહમાં સૌથી મોટો અવરોધ રહ્યો છે. આ કટોકટીને સંસાધનમાં પરિવર્તિત કરવા માટે બિહાર સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચે સર્વસંમતિ થઈ છે. ૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ સૂચિત રાજ્યની નવી કાંપ વ્યવસ્થાપન નીતિ હેઠળ, નદીઓમાંથી કાઢવામાં આવેલા કાંપનો ઉપયોગ હવે ફળદ્રુપ ખેતીની જમીનને બદલે દ્ગૐછૈં રોડ પ્રોજેક્ટ્સમાં કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ આ પહેલની પ્રશંસા કરી, તેને સમગ્ર દેશ માટે એક અનુકરણીય મોડેલ ગણાવ્યું.
ટેકનિકલ દ્રષ્ટિકોણથી, આ નીતિના સૌથી મોટા ફાયદા બે ગણા છે. પ્રથમ, તે ખેડૂતોના ફળદ્રુપ ખેતરોમાંથી રસ્તાના બાંધકામ માટે માટી કાઢવા પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે, ખેતીલાયક જમીનનું ધોવાણ અટકાવશે. બીજું, નદીઓના સંગમ, સંગમ અને બેરેજ નજીક એકઠા થયેલા કાંપને દૂર કરવાથી સ્થાનિક પાણીના પ્રવાહમાં સુધારો થશે. મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે નેપાળની સાત નદીઓ બિહારને તબાહ કરે છે, જેના કારણે રાજ્યને વાર્ષિક ૧૦,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન થાય છે, પરંતુ આ મહત્વપૂર્ણ કરારથી બિહારને નોંધપાત્ર ફાયદો થશે. એ નોંધવું જોઈએ કે બિહાર દર વર્ષે ભયંકર પૂરનો સામનો કરે છે.
પૂર અને કાંપના બોજ સાથે સંઘર્ષ કરી રહેલા બિહાર માટે, નદીના કાંપને માળખાગત સુવિધાઓનો આધાર બનાવવો એ એક મહત્વાકાંક્ષી વિચાર છે. કાગળ પર, આ નીતિ પર્યાવરણીય સંરક્ષણ, કૃષિ જમીન સંરક્ષણ અને ખર્ચ-અસરકારક બાંધકામનું સંપૂર્ણ સંયોજન લાગે છે. પરંતુ વાસ્તવિક કસોટી જમીન પર થશે, જ્યારે વૈજ્ઞાનિક પરિમાણો, કડક ગુણવત્તા તપાસ અને નિશ્ચિત બજેટમાં, નદીનું પાણી વહેશે અને કાંપ રસ્તાઓને મજબૂત બનાવશે.