સુપ્રીમ કોર્ટે લો કોલેજા અને યુનિવર્સિટીઓના નિયમનમાં બાર કાઉન્સેલ ઓફ ઇન્ડિયાની ભૂમિકા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે તે તપાસ કરશે કે બાર કાઉન્સેલ ઓફ ઇન્ડિયા (બીસીઆઇ) પાસે કાયદા કોલેજા અને યુનિવર્સિટીઓનું નિયમન કરવાનો અધિકાર છે કે નહીં. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે બીસીઆઇની વૈધાનિક ભૂમિકા ફક્ત ત્યારે જ શરૂ થાય છે જ્યારે લાઇસન્સ આપવામાં આવે છે.
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જાયમલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બનેલી બેન્ચે પ્રશ્ન કર્યો કે કાયદાના અભ્યાસનું નિયમન કરવા માટે બીસીઆઇને નિષ્ણાત સંસ્થા કેવી રીતે ગણી શકાય. બેન્ચે કહ્યું કે કાનૂની વિદ્વાનો અને શિક્ષણવિદો શૈક્ષણિક બાબતો સાથે વ્યવહાર કરવા માટે વધુ યોગ્ય છે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશે પોતાની મૌખિક ટિપ્પણીમાં કહ્યું, બીસીઆઇ કાયદા કોલેજાનું નિયમન કેવી રીતે કરી શકે? તે વાસ્તવિક પ્રશ્ન છે. તેમની વૈધાનિક ભૂમિકા ફક્ત ત્યારે જ શરૂ થાય છે જ્યારે કોઈને લાઇસન્સ મળે છે. તો પ્રશ્ન એ છે કે, શું કાયદા શાળાઓનું નિયમન કરી શકાય છે? અમે તપાસ કરવા માંગીએ છીએ કે બીસીઆઇ પાસે યુનિવર્સિટી અથવા કાયદા કોલેજનું નિયમન અને નિયંત્રણ કરવાની સત્તા છે કે નહીં.”
તેમણે વધુમાં કહ્યું,બીસીઆઇ કાનૂની શિક્ષણનું નિયમન કરવા માટે એક નિષ્ણાત સંસ્થા કેવી રીતે છે? તેઓ કાનૂની શિક્ષણ વિશે શું જાણે છે? તેઓ પ્રખ્યાત કાનૂની વિદ્વાનો અને શિક્ષણવિદો છે… તમે સામાન્ય માર્ગદર્શિકા નક્કી કરી શકો છો… અભ્યાસક્રમ ચાર કે પાંચ વર્ષનો હોવો જાઈએ… પરંતુ તમે નિયંત્રિત કરી શકતા નથી.”
સુપ્રીમ કોર્ટ બીસીઆઇ પીઇએઆરએલ ફર્સ્ટ ટ્રસ્ટની કામગીરી અને ટ્રસ્ટ દ્વારા કાયદા કોલેજાની સ્થાપના પર પ્રશ્ન ઉઠાવતી અરજીઓની સુનાવણી કરી રહી હતી. બેન્ચે અરજીઓ પર નોટિસ જારી કરી અને બાર કાઉન્સેલ ઓફ ઇન્ડિયા પાસેથી બે અઠવાડિયામાં જવાબ માંગ્યો.
સુનાવણી દરમિયાન, અરજદાર ગિરીશ મિત્તલનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે જણાવ્યું હતું કે બીસીઆઇએ ૨૦૧૬ માં એક ઠરાવ પસાર કર્યો હતો, જેમાં હાલના ટ્રસ્ટને નાબૂદ કરવામાં આવ્યો હતો અને તેના ભંડોળને નવા ટ્રસ્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે ૨૦૨૦ માં બાર કાઉÂન્સલ ઓફ ઇન્ડિયા ટ્રસ્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ એજ્યુકેશન, લીગલ એન્ડ પ્રોફેશનલ રિફોર્મ્સ એન્ડ ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ ઇન રિસર્ચની રચનાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
ભૂષણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ટ્રસ્ટ ડીડમાં ૧૧ મેનેજિંગ ટ્રસ્ટીઓને “મૂળ અને કાયમી ટ્રસ્ટી” તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, ભલે તેમનો બીસીઆઇ સભ્ય તરીકેનો કાર્યકાળ ગમે તે હોય. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ટ્રસ્ટે ત્યારબાદ ગોવા અને આંધ્રપ્રદેશમાં એક-એક લો કોલેજની સ્થાપના કરી હતી.
બીસીઆઇનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વકીલે કોર્ટને જાણ કરી હતી કે બાર બોડીએ એક ઠરાવ પસાર કર્યો છે જેમાં એવી જાગવાઈ કરવામાં આવી છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ આજીવન ટ્રસ્ટી રહેશે નહીં. ટ્રસ્ટીઓનો કાર્યકાળ બીસીઆઇ સભ્યો તરીકેના તેમના કાર્યકાળ સાથે જ સમાપ્ત થશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ ટિપ્પણી કરી હતી કે મ્ઝ્રૈં પ્રમુખ મનન કુમાર મિશ્રાનું પદ ફક્ત “પ્રોટેમ” છે જ્યાં સુધી નવી રચાયેલી વકીલ મંડળ તેના પદાધિકારીઓની પસંદગી ન કરે. કોર્ટે એ પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો કે કોઈપણ નીતિગત નિર્ણયો એટર્ની જનરલ અને સોલિસિટર જનરલ ઓફ ઇન્ડિયા સાથે પરામર્શ કર્યા પછી લેવા જાઈએ.
અગાઉ, બીસીઇ પ્રમુખ તરીકે મિશ્રાના લાંબા કાર્યકાળની માન્યતાને પડકારતી અને તેમને પદ પરથી દૂર કરવાની માંગ કરતી અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. એડવોકેટ યોગમાયા એમ.જી. દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી અનુસાર, મિશ્રા પ્રથમ વખત ૨૦૧૨ માં બીસીઆઇ પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા. જાકે તેમણે ૨૦૧૪ માં થોડા સમય માટે રાજીનામું આપ્યું હતું, તેઓ તે વર્ષના નવેમ્બરમાં પદ પર પાછા ફર્યા હતા અને ત્યારથી તેઓ આ પદ પર રહ્યા છે. અરજીમાં જણાવાયું છે કે બીસીસીઆઇના નિયમ ૧૨(૨) હેઠળ, પ્રમુખ અને ઉપપ્રમુખનો કાર્યકાળ બે વર્ષ અથવા તેમની સભ્યપદની સમાપ્તિ સુધી, જે પણ વહેલું હોય ત્યાં સુધી છે. આ અરજીમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ અથવા હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશની આગેવાની હેઠળ એક સ્વતંત્ર સમિતિની રચના કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ અરજી ૨૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજના ગેઝેટ નોટિફિકેશનને પણ પડકારે છે, જેમાં મિશ્રાનો કાર્યકાળ ૨૦૩૦ સુધી લંબાવવામાં આવ્યો હતો.